Postgereformeerd

In “Van de kaart” houdt Boele op charmante wijze een soort uitverkoop van de kathedraal van het zeker weten. In korte en felle pennestreken schetst hij een heleboel heidense magie, matige exegese, kale traditie of basale psychologische en sociale processen die in sommige christelijke tradities doorgaan voor “goddelijk gegeven”.

Soms schetst Boele bewust een karikatuur die genuanceerd kan worden. Hij heeft echter groot gelijk dat de karikatuur op veel christenen van toepassing is: In veel kerken is er een soort ‘volksgeloof’ (alhoewel het meer denigrerend klinkt dan ik bedoel kan ik even niet om de term heen) dat veel wegheeft van dogmatisch simplisme. In mijn eigen kerk ken ik velen die vooral goed zijn in het citeren van belijdenissen, liturgische formulieren en sleutelteksten uit Romeinen. Terwijl dezelfde mensen toch moeilijk uit de voeten kunnen met de ruimte van alle 66 boeken. Is dat fout? Ik vind van wel. Ik zit in een kerk die een dogmatisch systeem belangrijker vindt dan de bijbel. Althans dat is de uitkomst van het geheel van het rijke vrijgemaakte leven in onze locale gemeente. Gezien mijn ervaringen in gereformeerd, evangelisch en charismatisch Nederland lijkt dit een algemener probleem.

Ik heb een lang lopen worstelen met Boele’s uitverkoop, ook met die van Klaas Hendrikse. Ik worstel er vooral mee omdat ik zoveel herken maar vervolgens ergens anders uitkom. De eerste keer dat ik bijvoorbeeld van Anselmus hoorde en voelde ik me zwaar genaaid. Waarom was er nog nooit een dominee geweest die in de preek ook zei wat hij al lang wist sinds z’n propedeuse?  Al was hij het met Anselmus eens dan nog was het netjes geweest om dat ook te zeggen. Ook basale bijbelse theologie die ik meekreeg van Diana’s theologische studie leverde veel frustratie op richting (GKV en evangelische) predikanten. Waar haalden ze het lef vandaan om dé uitleg te claimen, hoe kan het bestaan dat een gemeenschap zo sterk gericht is op die ene Boodschap die men één-op-één via de belijdenissen uit de bijbel haalt.  Ooit van hermeneutiek gehoord? Zou het geen kwaad kunnen om iets meer respect te tonen voor de tékst van de bijbel? Ooit was er toch de kreet sola scriptura? Kortom, ik kan net als Boele en Klaas ook mijn eigen uitverkoop houden, Peter heeft er trouwens ook al eentje.

De uitverkoop van Boele en nog sterker die van Klaas levert ook veel reactie op. Voor sommige schrijvers is het een rode lap waar ze maar al te graag op aanvallen. Dat is jammer, het fenomeen kathedraal is de centrale worsteling van Boele en niet zo zeer wat er nu precies in staat. Maar ja, de vaak orthodoxe schrijvers wonen zelf in de kathedraal van het zeker weten. Ze zien voor de zoveelste keer een “liberale rakker” aan de weer met de kerkbanken, preekstoel, doopvont en avondmaalstafel die ze (na Kuitert cs) net weer zo mooi opgepoetst hadden. Ik vind het spijtig dat weinig orthodoxe schrijvers tot nu toe de kathedraal zelf eens onderhanden nemen.

Ik realiseer me dat mijn uitverkoop van de kathedraal er anders uitziet als die van Boele en ook anders dan die van Klaas. Naast de herkenning van een heilzame en noodzakelijk uitverkoop is er dus ook een beetje vervreemding. Veel dingen die Boele graag verkoopt zie ik liever blijven, zij het vaak in nogal minder karikaturale vorm. Maar waarom het ene wel en het andere niet? Is dat een glijdende schaal met aan de ene kant de hersteld vrijgemaakte orthodoxie en aan de andere kant Klaas en ergens in het midden zit ik?

Ik heb niet zo veel met die glijdende schaal, het is namelijk een schaal die beperkt blijft tot de menselijke vlakte waarbij Klaas en ook Boele zich ten minste zich realiseren dat zij slechts met moeite een zinnig woord over god kunnen spreken. Mijn spanning zit erin dat ik me zo goed mogelijk wil realiseren dat ik als mens inderdaad nauwelijks een zinnig woord over God kan spreken maar dat ik het niet kan nalaten te doen.  Wat dat betreft volg ik Augustinus denk ik die spreekt over de rusteloosheid naar god.

Dan komen de gedachtes van Miranda en ook Wilmer over der Heilige Geest toch weer om de hoek. Dan komt Jezus opeens in beeld. Maar hoe ik dat moet opschrijven weet ik nog niet, dat komt de komende dagen.

Het schilderij waarvan in de header een detail staat is van Annibale Carraci, Domine quo vadis? uit 1602.  Volgens de traditie vluchtte Petrus de stad Rome uit tijdens de vervolgingen onder Nero. Onderweg ontmoette hij Jezus die met een kruis op z’n rug de andere kant op ging. En Petrus vroeg: “Heer, wat gaat u doen?” Waarop Jezus antwoordde “De stad in om in jou plaats voor de tweede keer gekruisigd te worden” Deze woorden deden Petrus besluiten om terug te keren en in Rome te blijven om uiteindelijk ook gekruisigd te worden. Afgelopen woensdag gebruikte ik het schilderij van Carraci als een illustratie van de navolging van Christus. Een navolging die ons de christelijke subcultuur(Jeruzalem) uitdrijft de wereld(Rome)  in: Onze roeping ligt in Rome en niet in Jeruzalem. De kruisiging bij Jeruzalem heeft al plaats gevonden.

Aan ons is de navolging in Rome, met het risico van kruisiging.  Het vreemde is dat ik niet leef met de angst van kruisiging in Rome, ik leef met de angst van kruisiging door Jeruzalem. Ik leef met de angst voor christenen.  Waar ben ik dan bang voor? Angst dat fondsen die ik voor ons project nodig denk te hebben niet komen, angst voor foute theologie, angst om goede vrienden kwijt te raken. Ik leef met de angst dat de diversiteit binnen Emerging/Missionair NL te groot wordt om de relaties instand te houden. Stuart sprak afgelopen woensdag over “affirm instead of critisize“, als ik leef uit angst voor kruisiging in Jeruzalem dan zie ik de christenen als vijand, de christelijke subcultuur als vijandelijk terrein en kan ik dus alleen maar kritiek leveren.

Nu doet die angst (de slechtste raadgever) iets heel bizars met mij: Ik verlang ernaar om in Rome te leven maar de angst voor de kruisiging door Jeruzalem drijft me terug naar Jeruzalem: Ik val terug op mijn bekende en overgeleverde patronen van theologisch gebaseerde scheidslijnen. Het ironische natuurlijk dat mijn verlangen naar het leven in Rome uiteindelijk niet geaccepteerd zal worden binnen de muren van Jeruzalem zodat mijn grootste angst toch weer werkelijkheid zal worden (tenzij ik verval tot een missionaire wannabe/zombie).

Gedreven door die angst en op weg naar Jeruzalem ontmoet ik Jezus en voor de zoveelste keer nodigt Hij me tot omkeren, metanoia, bekering, herörientatie op Hem en Zijn Koninkrijk. Als Paulus stort ik van mij emerging stokpaard en keer op blote voeten terug naar Rome. Onderweg komt ik een paar mede wandelaars tegen; Eline, Peter, Roos, Eef, Boele, Daniël, Sebastiaan, Jos, Jan, Ronald, Stefan, Johan, Charissa, Henk, Lindsey, Ro, Arthur, Kees en talloze anderen, in de verte zie ik ook een bont internationaal gezelschap. Allen zijn we opweg naar de poorten van Rome. In onze rugzakken zitten de stenen van Jeruzalem, onderweg bespreken we welke stenen ons hinderen in de navolging, we ruilen stenen en ontdekken onderweg nieuwe  stenen in het veld. Uiteindelijk hebben we allemaal een draagbare rugzak met een praktische lichtgewicht kampeer uitrusting waarmee we onderweg zijn.

Het beeld van een groep reizigers onderweg naar Rome spreekt me aan.  Ik zou het jammer vinden als de oude theologische scheidslijnen zoals ze gelden in Jeruzalem (orthodox/liberaal/charismatisch/baptist/gereformeerd/etc etc)  in missionair NL weer de boventoon gaan voeren. Ik weet donders goed dat er allerlei theologische verschillen zitten in de emerging/missionaire context van NL en menigeen draagt een rugzak met een uitrusting die fors anders is dan de mijne. Daar zit ik niet mee, mijn focus is Rome en niet Jeruzalem. Ik geloof stiekum dat als we in Rome zijn aangekomen deze stad ons allen zo sterk zal veranderen(en wij haar) dat we uiteindelijk verbaasd zullen staan. 

Er lopen niet zo veel Nederlanders bewust op de gemeentestichtende/missionaire/emerging weg naar Rome. Voor ieder van hen wil ik in de bres staan, voor hen opkomen en hen wil ik verdedingen of het nu tegen Rome is of tegen Jeruzalem, ieder van hen wil ik helpen als ze struikelen. Op hen wil ik vertrouwen. Ik ben het af en toe echt niet met ze eens maar ik wil luisteren naar ieder van hen en van hen leren, ik wil door hen gecorrigeerd kunnen worden én samen met hen een pilsje pakken. Met hén en vele anderen wil ik in Rome leven zoekend naar het Koninkrijk.

Op het VWO heb ik besloten moleculaire biologie te gaan studeren omdat voor mij de hoofdstukken over DNA en eiwitten zinderend waren, ik voelde als het ware de tekst. Ook op de universiteit was er Alberts en vele andere boeken die mijn hart sneller deden kloppen. Ook Berkhof en Fee leverden vele hartkloppingen op.

Recent had ik weer eens fysieke reacties op boeken: In een christelijke boekhandel zag ik ” Durf te dromen” van  Mattheus vd Steen liggen. OK, ik had het boek kunnen laten liggen maar in het kader van ” beproeft alles en behoud het goede..” nam ik het boek ter hand en las zo her en der een paar pagina’s. Dat had ik niet moeten doen… Na een paar pagina’s triggerden de letters alle post-evangelische en post-charismatische alarmbellen die ik na 6 mnd DTS had ontwikkeld. Als rammelende cimbalen donderde het geluid in mijn hoofd, ik ervoer fysieke pijn aan mijn oren. De woordkeuze, de toon, het liefdeloze simplisme en het genadeloze optimisme kropen langs mijn armen naar beneden totdat mijn handen tintelden en er zeer van deden. Het boek werkte stigmatiserend, verbijsterd heb ik het boek terug gelegd en ben de christelijke boekhandel uitgerend alsof de duivel me op de hielen zat.

Gister las ik Ooit evangelisch. Vrijdag was ik op het symposium dus ik wist al redelijk wat er zou komen en toch. In de bus en de trein van Dordrecht naar Den Haag heb ik het boekje gelezen. Het is een vlot boekje dat me een serieuze misselijkheid opleverde, ergens in de tunnel onder de Maas sloeg de misselijkheid toe. Maar het was geen verlammende misselijkheid, ik was vooral droevig. Want het recht werd niet verzopen integendeel onrecht kwam op tafel en werd als zodanig benoemd.

Buiten was het heerlijk weer, vanbinnen was de Pelgrimsvaderskerk prachtig en vele vrienden waren gekomen. Een echt verslag van het symposium volgt nog, de Twitterstream zegt al een heleboel.

Ik heb ervan genoten om de oude en nieuwe vrienden IRL te ontmoeten, de lezingen waren prima en de discussie een beetje kalm. Ik kijk met plezier terug op de dag, een serieus verslag komt later.

Morgen staat Ooit evangelisch op het programma. Samen met een aantal twitterazi zal ik aanwezig zijn, mijn voorstel is een twitterstream op te zetten via #ooitE

Waarom zijn, naar mijn onbescheiden mening, er wel veel nieuwe kerken maar weinig vernieuwende?

Ik wil een aantal resultaten van Martijn’s scriptie eruit pikken:
1. Nummeriek gezien heeft het evangelisch/charismatisch deel van christelijk Nl de leiding bij gemeentestichting.
2. Er wordt door 75% van de gemeentestichtingen geen of weinig vooronderzoek gedaan.
3. Negentig procent van de gemeentestichtingen heeft een missionair motief.
4. Een kwart van de projecten zoekt ook een vernieuwing van de kerk.
5. De meest genoemde voorbeelden zijn Bill Hybels, Rick Warren, Tim Keller en Stuart Murray
6. Veel van de problemen tijdens gemeentestichting hebben betrekking op typische kerk zaken: zoals liturgie.
7. Iets meer dan de helft(60%) geeft aan dat “de boodschap verkondingen”het belangrijkst is.
8. Evenzoveel respondenten menen dat de bijbel direct toepasbaar is op onze situatie
9. Terwijl meer dan 80% behoudend contextueel is, dzw dat de context van de gemeentestichting maar een zeer beperkte rol speelt bij de opzet en inhoud van de gemeentestichting.
10. Meer dan 280 gemeentestichtingen en het eind is nog niet in zicht.
11. Concentratie van gemeentestichtingen in de bible-belt

Als ik deze resultaten overzie ben ik zowel blij als verdrietig. Blij om iedere gemeente die gesticht wordt, iedere gelovige die gedoopt wordt en iedere volgeling van Jezus. Verdrietig omdat volgens mij de meeste gemeentestichtingen nog opereren vanuit het perspectief van de christelijke subcultuur.

Nu is dat op zich nog niet heel dramatisch, in de praktijk opereren veel gemeentestichters zo dicht bij hun context dat een heleboel contextualisatie ongemerkt en onuitgesproken plaats vindt; met gebed en gezond verstand. De werkelijkheid is hoop ik niet zo scherp. Mogelijk zit het probleem meer bij de beleidsmakers en bestuurders, die zitten natuurlijk dichter bij het “kloppende” hart van het christendom.

Alleen geloof ik dat het “kloppend” hart van het christendom al een paar hartaanvallen heeft gehad en het slechts wachten is op de fatale klap. Gemeentestichting zoals we nu veelal doen is weinig meer dan het dotteren van een doodzieke patient. Een laatste en wanhopige sprint voordat het Einde komt.

Ik geloof dat we verder moeten voorbij de christelijke subculuur en ons niet blindstaren en op de schouder kloppen om de grote aantallen gemeentestichting. Voor we het weten, jubelen we over de laatste stuiptrekkingen van een lichaam dat nog nietin de gaten heeft dat het stervende is.

Afgelopen zaterdag heb ik een workshop gehouden op het gemeenteweekend van Cama-Parousia Woerden, de club van Jan zeg maar. Vantevoren kneep ik h’m best wel; denk je eens in: een vrijgemaakte doch post-gereformeerde gozer die samen met een evangelische gemeente gaat nadenken over kerk. Daar zit toch een beetje historische ironie in.

Het weekend stond in het teken van “ShareyourGifts“, er was een workshop over de persoon en z’n gaven, een workshop over gaven in de gemeente en een workshop over…. tja Jan had m’n workshop de werktitel “Wat is de kerk” gegeven.

Het machtige van deze gemeente is dat ze de gebedswinkel hebben. Via de gebedswinkel komt de gemeente in contact met postchristelijke spirituele zoekers. Die ontmoeting is vaak verrassend en vandaaruit heb ik de workshop opgebouwd. Ik heb geprobeerd de overgang te laten proeven van:

met daarbij de aantekenig, dat het trio ” God, context en gaven” gezamelijk aan een ronde tafel zitten en een dialoog voeren, een coherent evenwicht tussen ” God, context en gaven” een soort ecclesiologische drieeenheid.

Verder nog een stuk over lessen uit het postchristendom en postmodernisme met als resultaat dat een kerk kan leven als:

- een alternatieve samenleving
- gezamelijke zoektocht naar vrede

We hebben afgesloten met een fantastische conversatie hoe de gebedswinkel maar ook de gemeente als alternatieve gemeenschap opweg kunnen om vrede te zoeken. Waarbij we uitgebreid konden denken over alle vier kernwoorden.

Soms lees je van die nieuwsberichten die herinneringen en emoties oproepen. Zo ook deze. Ik heb namelijk een afstudeervak gedaan: p53 mutaties in hoofd-hals tumoren.

Opeens was ik terug in het lab, met vriezers vol kleine epjes met daarin DNA. DNA dat een verhaal vertelt, een verhaal van genetische schade, van ziekte en van dood. Het DNA is een miniscuul overblijfsel van een mens, een schepsel. De mens is al lang overleden, kanker kent geen genade. Wat overblijft is een vriezer vol met epjes.

Met die epjes begint het gevecht, het gevecht om te beschrijven en te begrijpen wat er fout ging. Bij de epjes begint ook de hoop dat je ooit iets vindt waar mensen mee geholpen worden.

Een paar honderd epjes met DNA heb ik geanalyseerd met SSCP (tegenwoordig een verouderde techniek vermoed ik), uit ieder epje nam ik 1 microliter overleden mens,als een gluurder ging ik aan het werk om een geheim te ontfutselen aan een gevallen schepping. Ik kreeg antwoorden op mijn vragen. Ik weet nu of het p53 eiwit in deze tumoren gemuteerd was. Helaas had een mutatie geen voorspellende waarde op het ziekte verloop: Uiteindelijk eindigt de grafiek altijd bij nul.

In alle gemeentes waar ik lid van ben geweest, waren ze er: Mensen waar ieder van wist dat ze een halve krat bier nodig hebben om te kunnen slapen. Iedereen ziet ook het rookgordijn voor kerkdeur. Sommigen worstelen in eenzaamheid, de meerderheid heeft echter de hoop op gegeven. De hoop dat er zo iets is als een worsteling; er is geen hoop op een worstelen met God. God is daarvoor te ver weg, te hard.

Juist die afwezigheid van hoop jaagt me weer angst aan. Er is een verhaal van hoop en genade maar bij kanker is het niet te vinden.

“Kom en zie”, “sta in de genade”, “neem Jezus aan”, “geloof het Woord”, “verkondig het Koninkrijk”, “deel in de belofte voor nu en voor later” Het zijn goed woorden de veel klinken van veelkleurige preekstoelen. Het zijn opgewekte boodschappen van afleggen van iets slechts en het ontvangen van iets veel beters, verhalen van batig saldo.

Naar aanleiding van mijn vorige post moest ik denken aan wezen en weduwen in de kerk. Mijn schoonmoeder, mijn ene opa en mijn andere oma plus nog enige tientallen anderen in de verschillende GKV kerken waarvan we lid waren. Vooral de weduwen en weduwnaars die jaren een langzaam stervende beminden, vielen op; vaak emotioneel teruggetrokken, beschadigd en daardoor bewust afstandelijk richting kerkleden. Met een paar kon ik erover praten. Allemaal vertelden ze eenzelfde verhaal: Bij het ziekbed voelde ik me eenzaam en verlaten door mijn gemeente. De ouderling kwam nog wel maar na een poosje voelde ieder zich zo ongemakkelijk bij een ziekbed dat `het er niet meer van kwam`. Men kon er niks mee. Wij sloten ons af en vervolgens klopte alleen God nog maar aan onze deur. Het zijn verhalen van lijden, pijn, gebrokenheid, verlies en eenzaamheid.

De crash tussen verhalen van een luidruchtig leven en de verhalen van een stille dood jaagt me angst aan. Een gemeenschap van het Koninkrijk die niet om kan gaan met de dood, die weinig meer kan dan wegblijven, wat voor betekenis heeft die nu nog eigenlijk?

Ik verlang naar een gemeenschap die zowel leven als dood omarmt, ons gehele menselijke zijn. Een gemeenschap die de treurenden vasthoudt in de draaikolk van emoties. Die eten kookt voor hen die niet meer eten willen en niet moppert als het onaangeroerd blijft maar naast gaat zitten en de Hemel openscheurt. Ik verlang naar een gemeenschap die de schaamte van de stervende begrijpt en het gebrokene hoog acht. In zo´n gemeenschap is zowel een BRCA drager/draagster als een embryo veilig net als de kettingrokende alcoholist.

Als een kerk een veilige plaats wil zijn om te leven, dan zal ze ook een veilige plaats moeten zijn om te sterven. Een alternatieve gemeenschap waar een `goede dood` een geheel andere betekenis krijgt.

Soms lijken emergers wel eens geflopte dertigers en eind twintigers met een verlate pubertijd. Kijk eens naar de lijst met blogs die hiernaast staat, ik kan niet anders concluderen dat we “oud” zijn, we denken in termen van kinderoppas, luiers en roze muisjes (gefeliciteerd Dave en Eef!)

Dinsdag zat ik bij de CHE te luisteren naar Jamie, om mij heen zaten de gemeentestichters van de toekomst, ik telde zo 8 mensen die actief betrokken zijn bij 4 projecten. Hier zitten de teamleden die het werk doen. Later zaten we met een aantal CHE studenten te eten bij Robert Doornenbal. Enerzijds zijn Jamie en Andrew in gesprek over Re:Mission en anderzijds studenten die net tot geloof zijn gekomen en praten over “Jezus in mijn hart” een groter contrast is bijna niet denkbaar (tenzij we natuurlijk D.A. Carson uitnodigen)

In de auto terug zat ik erover na te denken: Hoe zit het met de volgende generatie, de tieners en twintigers vol missionaire dromen en passie maar die zich niet bezighouden met kinderoppas en post-iets maar met tentames en OV jaarkaarten?

Het valt me op dat er gedacht wordt in termen die veel emergers zouden betitelen als modern en christendom. Meer Jezus dan Koninkrijk, meer dualisme dan holisme, meer “in je hart” dan “zoekend” geloven. Ook proef ik geen aversie tegen “prosperity gospel” terwijl dat bijna een emerging in/out criterium dreigt te worden )

Ik moet gaan uitkijken richting de next generation: ik heb de neiging cynisch te reageren (ook jullie gaan nog post-… worden), betweterig en paternaternalistisch(ik zal je vertellen wat Emerging nu echt is), zodra ik zo ben verdien ik als een oude zak die weggegooid te worden omdat de jonge wijn beter is.

Het lukt aardig om te netwerken met de “bobo’s van de christelijke subcultuur” (OK, dat is ook niet echt vriendelijk) maar doe ik dat om gezien te worden? Om als dertiger met baardje geaccepteerd te worden door de vijftigers met buikje? Of wil ik ook netwerken met mijn opvolgers? en zo ja, moet dat dan op mijn manier? Of zal ik in staat zijn samen onderweg te gaan met hen? Zal ik in staat zijn luisteren naar en te leren van EmergingChurch 2.0?