Postgereformeerd

Luisterend naar #ooite vorige week en lezend in het boekje gister vallen een paar dingen op.

1.  Grofweg zou ik vermoeden dat er twee groepen in het onderzoek gevonden zijn. De mensen van het eerste uur (50+ in jaren) en de 2e generatie. Een aantal mensen van het eerste uur waren op #ooite aanwezig (bijna 60% totaal van respondenten) daardoor ligt de focus een beetje daar. Maar een forse minderheid is geboren en getogen in de evangelische wereld en nam afscheid (voor graziger weiden). Overigens zijn vele emergers uit het onderzoek weg geselecteerd, mensen die opnieuw een gemeente begonnen vallen onder de 30 respondenten die niet meegenomen zijn bij hij uiteindelijke onderzoek (103 respondenten). Ik vermoed dat de 2e generatie in werkelijkheid veel groter is. De opzet van het onderzoek lijkt me zeer sterk web 1.0 en nauwelijks web 2.0 en daarmee bijkans hopeloos verouderd voor ieder onder de 3o.

2. Over opleidingsniveau (HBO+) en eerdere betrokkenheid (18 jaar) is al veel gezegd. Wel valt op dat er vooral kringleiders en worshipleiders vertrokken, weing oudsten en voorgangers hielden het voor gezien, hetgeen niet verbazend is natuurlijk.

3. Het is onbekend wat de daadwerkelijke omvang van ooit evangelisch/gereformeerd/emering/charismatisch etc. etc. etc. is. Laten we voor de veiligheid maar aannemen dat dit in het gunstigste geval 1% van het totaal is: Er is vrij veel bruto groei aan de voorkant, gezien redelijke netto groei zal er ook een forse uitstroom moeten zijn. Dan zijn 136 respondenten(die in de afgelopen 40 jr) de evangelische kerken verlieten slechts het topje van de ijsberg.

4. ooit gereformeerd, ooit charismatisch, ooit protestant, ooit emerging en ooit evangelisch zijn variaties op hetzelfde thema. Waar mijn eigen kerk (GKV) allerlei checks en balances heeft zodat 1 persoon niet de formele macht kan hebben ontstaat al snel een informele machtspositie die even dodelijk kan zijn. Het maakt uiteindelijk niet veel uit of je loden pijp of de oude ijzeren staaf die je op je kop krijgt.

4. ” Gesloten geloofsystemen” was een term veel viel maar nauwelijks uitgewerkt werd.  Hier zit een heleboel spanning, de EO discussies rond Andries en Arie komen dan opeens om de hoek kijken. Is het principieel mogelijk om een liefdevol gesloten geloofssyteem te hebben of  smeekt de liefde om een open geloofssyteem?

Vraagt “ooit evangelisch” om een ander geloofssysteem? Is dit een verhaal van Derridiaanse deconstructie? Schreven Peter, Karin en Otto uiteindelijk de “oral history” die het gelijk van Foulcault toont? Etaleert dit drietal uiteindelijk de ongeloofwaardigheid van het evangelische verhaal, zoals Lyotard zo scherp verwoordde?

Is ooit evangelisch weer een nagel in de doodskist van het modernistische evangelicalisme en een geboortewee van postmoderne opvolger?

Om het nog iets breder te trekken, bij #pvhk was ieder blij maar ik vraag me af of uiteindelijk #pvhk zal doorzetten tot een zoektocht naar een open geloofs systeem. Sommigen uit de emerging hoek zullen onbevangen JA zeggen, anderen even helder  NEE. En ik ik… zoek… en worstel.

Zoals ik zaterdag worstelde op #etas want volgens mij lag onder alle pastorale worsteling een heel erg fundamenteel probleem: Worstelen met enerzijds de gore en pijnlijke realiteit en anderzijds een gesloten geloofssyteem dat een bijzonder lage paradox tolerantie heeft.

En ik geloof bij de gratie van de paradox die Jezus is en ik leef in de paradox die Gods Koninkrijk is.  Laten we beginnen met die paradoxen te benoemen, het onmogelijke dat mogelijk is. Dan zullen zij geen olifant zijn in de kamer maar bron van verwondering en aanbidding. De rest die zoeken we dan samen onderweg wel uit, tweede spontaniteit, da’s wel een mooie term daarvoor.

Op het VWO heb ik besloten moleculaire biologie te gaan studeren omdat voor mij de hoofdstukken over DNA en eiwitten zinderend waren, ik voelde als het ware de tekst. Ook op de universiteit was er Alberts en vele andere boeken die mijn hart sneller deden kloppen. Ook Berkhof en Fee leverden vele hartkloppingen op.

Recent had ik weer eens fysieke reacties op boeken: In een christelijke boekhandel zag ik ” Durf te dromen” van  Mattheus vd Steen liggen. OK, ik had het boek kunnen laten liggen maar in het kader van ” beproeft alles en behoud het goede..” nam ik het boek ter hand en las zo her en der een paar pagina’s. Dat had ik niet moeten doen… Na een paar pagina’s triggerden de letters alle post-evangelische en post-charismatische alarmbellen die ik na 6 mnd DTS had ontwikkeld. Als rammelende cimbalen donderde het geluid in mijn hoofd, ik ervoer fysieke pijn aan mijn oren. De woordkeuze, de toon, het liefdeloze simplisme en het genadeloze optimisme kropen langs mijn armen naar beneden totdat mijn handen tintelden en er zeer van deden. Het boek werkte stigmatiserend, verbijsterd heb ik het boek terug gelegd en ben de christelijke boekhandel uitgerend alsof de duivel me op de hielen zat.

Gister las ik Ooit evangelisch. Vrijdag was ik op het symposium dus ik wist al redelijk wat er zou komen en toch. In de bus en de trein van Dordrecht naar Den Haag heb ik het boekje gelezen. Het is een vlot boekje dat me een serieuze misselijkheid opleverde, ergens in de tunnel onder de Maas sloeg de misselijkheid toe. Maar het was geen verlammende misselijkheid, ik was vooral droevig. Want het recht werd niet verzopen integendeel onrecht kwam op tafel en werd als zodanig benoemd.

Op 12 maart schreef ik over het goede nieuws op 2 april en het slechte nieuws op 3 april :

Maar er is nog iets waar ik bang voor ben. Op 2 april zullen de bobo’s van de christelijke cultuur acte de presence geven maar zullen ze er ook zijn op 3 april? En zullen ze “ooit evangelisch” recht in z’n ongetwijfeld gore gezicht durven zien? Ik denk van niet….. Zullen ze op 2 april lovende woorden spreken en op 3 april alles stevig bagataliseren? Ik denk van wel. (Als ik ongelijk heb zal ik ogenblikkelijk met excuses aanbieden, dan heb ik mij broeder (en zuster?) bobo’s te laag ingeschat.)

Regien Smit (VPE) was er maar ook Peter Kos was er. Op 2 april reikte hij de Helix prijs uit en op 3 april ontving hij het boekje Ooit Evangelisch. Mijn excuses, ik had de christelijke bobo’s te laag ingeschat. Mea Culpa (tegenwoordig een populair woord!).

Het Mea Culpa klonk op ooit evangelisch ook . Regien hanteerde de enorme pastorale spanning achter het boek én in de zaal nog goed. Haar bewoordingen en houding waren empatisch en autheniek. Peter maakte er helaas een potje van, en dat kreeg hij van de zaal op niet mis te verstane wijze te horen. Op zijn geheel eigen wijze sprak Leen zelfs over “stenigen”.  Peter reageerde hierop met een even oprecht als gepast mea culpa, maar de spanning bleef.

Dat er volgens Ooit Evangelisch klootzakken in de evangelische kerken leiding geven weten we en eigenlijk wisten  we dat ook wel. Maar er zit iets scheef dat veel breder is. Want gebagataliseerd werd er nadrukkelijk wel een beetje, woorden als “dit gebeurt in alle kerken…”  en “het is niet verrassend maar wel schokkend”  zijn vuil zand in pastorale wonden. Er werd schier eindeloos gewauweld over wetenschappelijkheid totdat het zelfs de wetenschappers te gortig werd.

Het ware goed geweest als Peter maar ook Regien begonnen waren met “mea culpa”. Er is iets gebeurd, en het gebeurd nog steeds, dat in de meest letterlijke zin vloeken in de kerk is. Erken de slachtoffers, zeker publiek, ook al zouden ze vast zitten in een slachtoffer rol. Jos Douma kraakte op 2 april charmante en pikante woorden “het gaat niet om structuren maar om mensen” Op 3 april stond mensen te veel te praten over structuren (gedragscodes etc.) maar te weinig over mensen.

De goorheid van de kerk is een uiterst ongemakkelijke waarheid, Miranda Klaver bracht deze ongemakkelijke en gore waarheid het beste onder worden in haar reactie als wetenschapper. Het was een empathische reactie die tegelijk aangename distantie kende. Daarin lag de crux:  Zij gaf woorden aan het kwaad, stelde het te kijk, bracht het aan het licht. Zij verhulde niet maar vatte samen en beschreef. Daardoor waren haar woorden een overwinning van de gerechtigheid.