Postgereformeerd

De PVV heeft weer eens iets nieuws voor de komkommertijd verzonnen: “Kabinet mogen we de rekening van de allochtonen aub?”. De PVV wil een MKBA zien, een maatschappelijke kosten-baten analyse.

Leuk speeltje zo’n MKBA, zelf heb ik ooit eens leiding gegeven aan het schrijven van zo’n ding. Het ging over ammoniak emissies in verband met nieuwe Europese regelgeving in 2020. (Het ding is al weer helemaal verouderd dankzij de economische crisis maar dat ter zijde. )

Een MKBA is een vreemd instrument, je doet een heleboel aannames (= gezond verstand plus fantasie met een schuine blik op wetenschappelijke gegevens) en dan stop je dat allemaal in een  rekenmodelletje en dan komt er een getal uit. Wat zegt dat getal? helemaal niks! Je hebt de complexe en gore werkelijkheid platgeslagen tot een rekenformule en daarvan zeg je dan “het zo is!”.

Die aannames doe je naar eer en geweten: Je luistert naar het maatschappelijke middenveld, je luistert naar wetenschappers en vervolgens neem je een besluit en zet je de rekenmeesters aan het werk. MKBA’s worden voor allerlei doelen gemaakt: Betuwelijn, basis verzekering, kustverdediging, natuurbehoud, bomen in de stad, wandelpaden in de Alblasserwaard etc etc etc.

De uitkomst van een MKBA is vooral een verhaal: als we dit vinden, als we dat vinden, als, als, als, als dan volgt volgens deze en deze en deze berekening een rijtje kosten én een rijtje baten. De som van die rijtjes doet er niet zo veel toe. Het wordt dus spannend om eerlijke, wijze en ook slimme aannames te doen (gelukkig zijn de meeste Haagse ambtenaren PVV haters). En dat is nog helemaal niet zo simpel. Een poos geleden was ik zijdelings betrokken bij een MKBA studie die een zeer ‘ongewenst’ resultaat gaf, precies waar men NIET op zat te wachten.  Een uitkomst die ik de PVV van harte toe wens.

De vraag van de PVV is zowel duivels als slim.  Slim omdat we gedurende het komend jaar verzekerd zijn van maandelijkse krantenkoppen die impliceren dat allochtonen vooral geld kosten. Duivels omdat het een ultieme manier is om de maatschappelijke opinie in de tijd van een economische crisis te bespelen en vooral bang te maken.  En angst is de ziel van PVV en haar aanhangers.

Morgen een post over het principiële punt van de MKBA: Mag je überhaupt de werkelijkheid weergeven in een economisch model en op basis van dat model besluiten nemen over de werkelijkheid?

Het eerste wat mij opviel toen ik ook eens buiten mijn GKV cultuurtje ging kijken (zo’n 20 jr geleden) waren de chiliastische theorieen en bedreigende complotten rondom de VN en de EU. Van huis uit ben ik opgevoed met een ontspannen versie van het cultuurmandaat; ”Maak er iets moois van” een positieve boodschap vol vertrouwen en energie. Vanuit die basishouding kon en kan ik erg weinig met allerlei angst genererende theologieen die hun eigen boze buitenwereld scheppen. De gereformeerde theologie van toen(die ik thuis meekreeg,  kerk was soms ander verhaal!!), waar ik me overigens nog steeds in thuis voel (maar alle gereformeerden beweren dat ze nog steeds gereformeerd zijn: Ik ben dus nog echt gereformeerd!), weerhield me ervan om een vijand beeld te ontwikkelen richting ieder die niet leefde binnen de gereformeerde subcultuur. Ik kende en begreep die ander niet maar angst voor de buitenwereld kan ik me niet meer herinneren. Ik heb vanuit dit startpunt ook met verbazing en forse ergernis zitten kijken naar al die christelijke angsthazerij rondom islam en onze blonde knuffel autochtoon: Het heeft iets ongelofelijks tegenstrijdigs: mensen die hun eeuwige zieleheil veilig weten in Jezus maken zich ernstige zorgen voor de dag van morgen ondanks alle wijze woorden die dezelfde Jezus daarover spreekt.

De focus van veel christelijk geloven is primair gericht op de rechtvaardiging tussen God en mens. Dit geldt, zeker in de dagelijkse praktijk, voor de gehele christelijke orthodoxie. Cru gezegd is, zeker in de praktijk, geloven verworden tot een contract met God (God aannemen in je hart of hoe je dat dan ook is geformuleert) waardoor je eeuwige heil gezekerd is. Ik geloof dat dit ten minste een enorme versmalling, op het idolate af, is van het verhaal zoals we dat vinden in de bijbel. Ik weet dat er allerlei theologische mitsen en maren te formuleren zijn waarom het toch niet allemaal zo ernstig is met die versmalling, dat de varianten van theologie in de biblebelt ook echt wel verder kijken. Maar vooralsnog meen ik, gezien de preken, publicaties, belijdenissen en onderwerpen waarover men wil knokken, een te smal evangelie te bespeuren. Een evangelie dat het primaat legt bij verlossing van de ziel door Jezus en de rest zijn dan plugins en addons op dit centrale thema. Ik geloof dat dit een kleinerend geloof in Jezus is: Jezus wordt een kleine verlosser gemaakt, een klein evangelie om in de hemel te komen. Jezus leven heeft dan opeens weinig betekenis voor de aarde en haar onrecht, Jezus is als het ware terug gestuurd naar de hemel.

Al lezend op het internet en in de kranten over christelijke support voor Wilders bevreemde het mij dat God er nauwelijks aan te pas komt. Dat leverde mij de gedachte op: Kan het zijn dat, omdat we in feite een klein evangelie leven van een Jezus die je naar de hemel helpt we daardoor voor de aarde een andere verlosser nodig hebben? Nu Ouweneel, Knevel en Rouvoet niet meer voldoen is mogelijk Wilders in voor de functie. Hij spreekt goed tot het hart en de emotie van mensen die verlangen naar de terugkeer van de joodschristelijke traditie. Voor sommige mensen, zo krijg ik het idee, lijkt het echt alsof de de Islamieten al bij de Hollandse waterlinie staan. Wie zal ons redden? De facto geeft onze theologie geen uitkomst in dezen omdat Jezus als Messias een rol heeft om in de hemel te komen, maar de Islamieten staan NU voor de poort! Althans zo ervaart men het. Het geloof van de biblebelt, zou dat zo geseculariseerd kunnen zijn dat het z’n werking op aarde in het publieke domein is verloren? Een prive zaak geworden?

Wilders kraamt volgens mij vooral baarlijke nonsense uit een verkondigd eindeloze hoeveelheden feitelijke onjuistheden maar daartegenin gaan heeft geen zin, zoals ik gister al aangaf ontwijkt Wilders (en gezien de discussies veel christelijke supporters van hem) het debat erover. Er wordt een hele grote trom geroerd maar de essentie van zo’n trom is dat hij leeg is. Jonathan formuleerde dat in een eerdere comment heel scherp: waarmee kunnen we leegte dan vullen? Wilders kan alleen maar de ongekroonde messias worden van de biblebelt als wij de Messias verbannen naar de hemel en als zijn volgelingen Hem dan volgen naar de christelijke subcultuur: de aardse parodie van de hemel. Het zou de Barneveldse variant zijn van “God is dood…”.

Ik vind het nog steeds verbijsterend dat in alle discussies die ik gezien heb de bijbel gesloten blijft, kennelijk is die ook de hemel in gesmeten. Zoals Paul gister in een comment scherp formuleerde ga eens zoeken naar “vreemdeling” in de bijbel, doe dat boek nou eens open en luister:

“Jullie zijn door mijn Vader gezegend, kom en neem deel aan het koninkrijk dat al sinds de grondvesting van de wereld voor jullie bestemd is. Want ik had honger en jullie gaven mij te eten, ik had dorst en jullie gaven mij te drinken. Ik was een vreemdeling, en jullie namen mij op, ik was naakt, en jullie kleedden mij. Ik was ziek en jullie bezochten mij, ik zat gevangen en jullie kwamen naar mij toe.”  Dan zullen de rechtvaardigen hem antwoorden: “Heer, wanneer hebben wij u hongerig gezien en te eten gegeven, of dorstig en u te drinken gegeven? Wanneer hebben wij u als vreemdeling gezien en opgenomen, u naakt gezien en gekleed? Wanneer hebben wij gezien dat u ziek was of in de gevangenis zat en zijn we naar u toe gekomen?” En de koning zal hun antwoorden: “Ik verzeker jullie: alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor mij gedaan.”

De afgelopen dagen heb ik een beetje rond gestruind bij de christelijke pers op het internet om te proeven waarom een evangelisch christen voor de PVV
in het EU parlement wil en waarom veel SGP stemmers “wel vinden dat Wilders een punt heeft”. Ook de bijdragen van een aantal PKN predikanten in het ND waren spannend en waren bijna blijk van nauwelijks verholen sympathie voor de blonde verdediger van het laatste restje nationale trots of onze laatste hoop nu de Islamieten komen. Comments op deze en gene blog en nieuwssite waren ook leerzaam. Zo bij elkaar ontstaat bij mij het beeld dat
christelijke supporters van Wilders hem zien als iemand die eerlijk en open zegt wat zij zelf voelen en vinden: Islam is een gevaar dat de Nederlandse
christelijke cultuur en vrijheden bedreigd. Wilders is in hun beleving ook de enige die dit gevaar echt onderkent. Achter deze meningen een de nauwelijks
verborgen angst zichtbaar voor het het verlies van “onze vrijheid en onze manier van doen.”

In komende twee posts wil ik even voorbij gaan aan de filosofische achtergrond van Wilders (ongeloofwaardigheid van oude metanarratieven dat zich uit in ontwikkeling van een nieuw metanarratief), ik wil ook voorbijgaan aan de politieke achtergrond (maatschappelijke beinvloedingis niet zo eenvoudig als gedacht terwijl je niet alleen bent op de wereld maar samen leeft) maar doorsteken naar de theologische achtergrond Maar ik begin met een snufje sociologie van de christelijke subcultuur.

Rondom Wilders heb ik me altijd verbaasd over de plotselinge aandacht die evangelische en reformatorische christenen hebben voor deze blonde held.
Evangelische christenen zijn nooit het meest maatschappelijk betrokken geweest en de reformatorische tak van sport had een veilige binnenhaven bij de SGP. Waarom dan die plotselinge aandacht en felheid? Ik meen dat dit te benoemen is als een plotseling ervaren bedreiging van de christelijke subcultuur. Milieu, economische crises, hongersnood, genocide en kernwapens konden de christenen niet politiek actief krijgen maar een acuut ervaren bedreiging  van hun veilige christelijke biblebelt wel, het is maar waar je prioriteiten liggen.

Als een dief in de nacht is de grote boze wereld aangekomen in Barneveld en Ten Boer: Een ware onheils profetie van deze blonde profeet. Ooit lukte het de CU zich op te werpen als beschermvrouwe van de biblebelt. Nu zijn we weer een paar jaar verder en blijkt de biblebelt steeds meer onder vuur te
liggen. De CU zit in een coalitie en wil nu opeens ook daadwerkelijk een gehele maatschappij dienen en niet alleen zorgen voor de belangen van Barneveld en Ten Boer. En zo komen er opneens onaardige opmerkingen over christelijk comazuipen in brave drankketen.

Sinds mannen als Ouweneel en Knevel niet meer de stoere verdedigers zijn van de evangelische subcultuur gaan sommige volgelingen van Jezus op zoek naar een nieuwe leider. Ze willen iemand die géén draaikont is. Het volk vraagt een Koning! Geen blonde Saul dit keer maar een blonde Geert die zich niet verstopt bij de bagage maar continue het debat ontwijkt. Het ontwijk gedrag van Geert is denk ik ook wel typerend voor de biblebelt. Steeds weer de verdediging van een steeds kleiner stukje Nederland waarbinnen
men elkaar kan bemoedigen en met een schamele 50.000 mensen Opgewekt kan zijn. (Met al het goede dat de EO jongerendag en Opwekking hebben meen ik dat ze ook zo ongeveer de laatste ikonen zijn van de biblebelt).

En zo ontstaat een vreemde dubbele houding, enerzijds zijn velen (terecht) blij dat er zoveel mensen rondom Jezus bij elkaar komen, anderzijds is (in weerwil van de Johannes brief) deze liefde voor Jezus niet instaat de angst te verdrijven waarop Wilders parasiteert. Daarover meer komende post.

Het ND heeft een mooi artikel van Rien van den Berg over veel meer dan alleen Geert Wilders.

Maar het antwoord op die vraag is eigenlijk tamelijk simpel. Want als je wilt weten hoe je Wilders de wind uit de zeilen haalt, moet je analyseren wat er in die zeilen blaast. Lucht. Dat klinkt goedkoper dan het bedoeld is. Wat is de basis voor het succes van Geert Wilders? De onvrede van veel mensen over hun eigen lege leven. (-) Mensen voelen die leegte en Wilders parasiteert erop. Door het gat in stand te houden, door eenzijdig te zeggen dat ‘zij aan onze ruimte zitten’.

Wilders vergroot de leegte door niet te komen met een goede analyse en een samenhangende visie. En hij heeft gelijk: hij moet de leegte voeden, hij moet wind zaaien, want zijn landstorm leeft ervan. De leegte ontstond door het wegvallen van de verhalen waarin de mensen leven konden. Natuurlijk is het verbazingwekkend dat jongeren op openbare scholen zo gretig zijn naar een verhaal vol moralisme, vol Bijbelse waarden. Maar hier ligt de sleutel.

Wilders moet niet in de eerste plaats bestreden worden in Den Haag, maar in Den Helder, Den Bosch en Ten Boer. En niet door Arie Slob, premier Balkenende, en vooral niet door het linkse liberalisme van Alexander Pechtold, dat goeddeels verantwoordelijk is voor de ontstane leegte. Door wie dan? Door mij, als ik op openbare scholen de ruimte krijg voor meer dan gedichten alleen. Door u, als u maandag naar het werk gaat en collega’s spreekt. Of op de markt een (on)bekende treft.”

Het lijkt erop dat hij ook de kant op gaat van het ineenstoren van de grote verhalen zoals ik recent op churchandpomo beweerde:

Geert is coming

The consensus of recent sociological research on the Dutch society presents a very mixed picture of a pleasant and wealthy country (although 8% cannot eat and live properly) with unhappy people. The economical situation did not improve this picture; it just added more fear and stress: There is an overall feeling that the fabric of society is dissolving. It is vital to understand that this feeling produces above all a blaming of  “the other”. Recent polls and voting for the EU parlement suggest that the public opinion is shifting in two directions, one pragmatic/individualist and one nationalist/xenofobic. Two directions that point away from the socialist/christian government that puts an emphasis on “playing your part”.

I believe the Dutch society is now experiencing the absence of its controling narrative: The narratives of the second half of the twentieth century were wounded by the turn of the century and finally died with the rise and murder on Pim Fortuyn (high profile politcian murdered by an animal rights terrorist) and the murder of Theo van Gogh (filmmaker murdered by a muslim terrorist). The recent economical crisis completes the picture by exposing our own greed behind consumerism. This may provide a explanation of the recent rise of the nationalist/populist politician Geert Wilders, who is unhappy with anybody exept himself: I feel he functions as an embodiement of a seizable part of the Dutch population.

Ergens vorig jaar heb ik Sam Lee ontmoet, een migranten pastor uit Diemen. Hij is onder de vele vrienden onderweg die ik de afglopen drie jaren heb gevonden een hele bijzondere. Zonder ook maar iets af te doen aan de enorme impact van al de mensen die in bij blogroll staan en de velen die geen blog hebben, heeft hij mij het meeste geleerd over gerechtigheid. Sam heeft gister een bijzondere NL post geschreven:

De ontwikkelingen in Nederland omtrent de Islam en de standpunten van de heer Wilders hieromtrent wekken een grote mate van bezorgdheid bij me op. Zijn woorden zullen wellicht klinken als muziek in de oren van velen; de Islam wordt in een negatieve context geplaatst en migranten, met name de moslims, hadden gisteren al het land uit moeten worden gezet. Uit talloze gesprekken met christenen in Nederland is mij gebleken dat een grote groep medegelovigen de heer Wilders steunt in zijn zogenoemde strijd tegen de Islam. Ik als christelijke leider, migrant, pastoor van een migranten kerk, socioloog en ten slotte een liefhebber van Nederland bevind mij als gevolg van deze recente ontwikkelingen in een frustrerende spanningsveld. Waar moet ik mijzelf nu plaatsen? In dit artikel wil ik mijn ideeën hierover met u delen.

Lees hier verder