Postgereformeerd

De Hoge Raad heeft het Hoge Woord gesproken:  De SGP volgt niet de regels van de democratische rechtstaat.

Zie hier en hier de uitspraak en hier de samenvatting. De positie van vrouwen en mannen is al sinds Jezus van zijn opstandig door vrouwen liet getuigen een heet hangijzer in de christelijke gemeenschap. Naar mijn onbescheiden mening geheel ten onrechte. Ik kan het boek weinig anders lezen (maar ja ik ben ook context bepaald) dan dat er geen discussie is over de positie van mannen en vrouwen. Ik zie geen enkele reden in het bijbelse verhaal om complementair te denken (man en vrouw zijn verschillend en ze vullen elkaar aan en de man is uiteindelijk de eindverantwoordelijke c.q de beslisser cq. de baas).

Maar nu weer terug naar de democratische rechtstaat en de woorden van het hoogste Nederlandse rechtscollege:

“De Hoge Raad heeft beslist dat het VN-Vrouwenverdrag ‘rechtstreekse werking’ heeft. Dat betekent dat burgers, dus ook de eisende partijen, zich op de regels van dat verdrag kunnen beroepen. Dat verdrag verplicht de Staat er effectief voor te zorgen dat vrouwen volwaardig aan politieke partijen kunnen deelnemen. De Staat moet er dan ook voor zorgen dat vrouwen zich via de politieke partijen kandidaat kunnen stellen op kieslijsten. De Staat heeft daarbij in beginsel geen ruimte voor een eigen belangenafweging.

Dit wordt niet anders doordat de SGP haar standpunt baseert op haar godsdienstige overtuiging. Het grondrecht van vrijheid van godsdienst geeft haar weliswaar het recht haar standpunt uit te dragen. Maar in een democratische rechtsstaat mag aan politieke beginselen en programma’s slechts praktische uitvoering worden gegeven binnen de grenzen die wetten en verdragen daaraan stellen, ook als die beginselen godsdienstig of levensbeschouwelijk van aard zijn. Het actief en het passief kiesrecht zijn essentieel voor het democratische gehalte van de vertegenwoordigende organen. Daarom is het onaanvaardbaar dat een politieke groepering bij het samenstellen van kandidatenlijsten in strijd handelt met het grondrecht dat de kiesrechten van alle burgers waarborgt. Dat geldt ook als dit berust op een godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging. Een democratische rechtsorde eist tolerantie ten opzichte van religieuze overtuigingen, maar dat belet niet dat de rechter uitspreekt dat de wijze waarop de SGP bij de kandidaatstelling haar opvattingen in praktijk brengt, niet aanvaardbaar is.

Als ik deze tekst goed begrepen heb staat hier: “Als je het democratische spel mee wilt spelen dan moet je ook volgens de spelregels spelen: Iedereen doet mee.” Uiteindelijk ben ik wel blij met deze uitspraak, denk ik.  Alhoewel er ook een heleboel wringt. Midden in een gefragmenteerde samenleving waar allerlei mensen iets roepen: “Met een hoofddoekje doe je niet mee”, “Omdat je homo bent doe je niet mee” mag je ook niet roepen “Omdat je vrouw bent doe je niet mee”.  Er wordt een keiharde streep gezet onder de deelname aan het democratisch proces, iedereen moet mee kunnen doen. Je mag best vinden dat vrouwen niet mee mogen doen, niemand gaat je verbieden om dat (uit) te (s)preken of op te schrijven. Als dat je godsdienstige overtuiging prima maar je zet jezelf buiten spel in het democratische proces.  (Wilders kan het formeel gezien nu niet verbieden dat een vrouw met hoofddoek op de lijst kan komen en in dit geval voor de CU oplossing richting homo’s moeten kiezen.)

De SGP voorlichter(die meestal fantastisch is)  nam alvast een voorschot op de bijkans obligate reactie van de christelijke subcultuur “O kijk nu eens, we zijn zielig, ze pesten ons.”  Hij deed dat via twitter “Dit is dus wat fatsoenlijke klassiek gelovige christenen in NL te verwachten hebben van de ‘toleranten’: rechtsvervolging en veroordeling.”

In een volgende post wil ik eens piekeren over de discussie die hierachter zit  (1) geloven in de samenleving en achter de voordeur en (2) democratie en theocratie. Maar ik ben ook wel nieuwsgierig naar jullie eerste reactie!

Bram Krol, de eminence grise van de groeiende gemeentes van Nederland heeft een boekje geschreven dat wil motiveren tot gemeentegroei in de 21ste eeuw: Jesus Multinational. Een soepel boekje met een redelijk foute cover. Voor het lezen van hoofdstuk 1 en een leuke serie stellingen rondom het boek: zie de website www.jesusmultinational.nl

Het is een snel geschreven boek met nogal forse conclusies. Ik geniet ervan als een boek vlot leest, er zijn veel te weinig “theologische” boeken die soepel lezen. Wel vind ik de toon met regelmaat nogal suggestief en dwingend. Krol maakt zich naar mijn gevoel nogal vaak schuldig aan een soort ex-cathedra toon.

De toon wordt pijnlijk als je ziet met welk gemak Krol de bijbel gebruikt als geschiedenisboek. Zonder zich rekenschap te gegeven van z’n hermeneutiek wordt in forse woorden en met behulp van teksten en allerlei rekensommetjes geponeerd dat we de kerk in de eerste eeuw altijd te klein hebben ingeschat.  Mijn wetenschappelijke water protesteert enorm hiertegen: eigenlijk geloof ik er geen snars van.  Het ” gedegen onderzoek”  waar nadrukkelijk mee geschermd wordt beperkt zich methodologisch tot “bijbel, Michael Green en Von Harnack” (p.216). H’m….. ik heb de al even bejaarde  Larourette er even op nageslagen: Ik vermoed dat Krol toch wel met erg grote stappen thuis komt. Maar als een van de meer geleerde lezers serieus verstand van ouder kerkgeschiedenis heeft (recentere bronnen misschien???) hou ik me aanbevolen.

Even klassiek als verdrietig is de afsluiting van het boek: Wat zij konden kunnen wij ook.  En dat geloof ik niet zo erg.

Nu kan het bijna niet anders als dat iemand die zoekt naar contextualisatie van het christelijk geloof in de 21ste eeuw geen fan is van de meeste boeken van Bram Krol. Een emotie die overigens geheel wederzijds is hebben we (Bram en ik) ooit eens gezamenlijk vastgesteld.

Bram sluit dit boek, net als z’n vele anderen, af op positieve en uitnodigende toon: Dit kan nog steeds: Doe wat ze, door mijn 20ste eeuwse blik, 21 eeuwen geleden deden nu opnieuw! Da’s een uitdaging waar ik later nog wel eens een paar woorden vuil aan wil maken.

Recent ben ik gevraagd om mijn droom voor de kerk voor 2020 en verder op te schrijven. Na wat worstelen was dit het resultaat:

“My name is God and King, I am most in majesty, in whom no beginning may be and no end” zo opent God de musical Godspell (Schwartz&Tebelak, 1970). De mensheid antwoordt in de proloog met een menselijke kakofonie van Plato tot Nietsche. Dan blaast Johannes de Doper de snerpende Sjofar en het koor reageert met Prepare ye the way of the Lord.

Deze eerste minuten van Godspell schetsen een beeld voor mijn droom van de kerk: De gemeenschap van alle tijden en plaatsen die verlangt naar en leeft voor de Koning en Zijn heerschappij op aarde.  Mijn droom is een kerk die zich afkeert van, wat ik wil duiden als, haar obsessie voor haar zelfbehoud (individueel, institutioneel of subcultureel). Ik kan die obsessie niet (meer) rijmen met het bijbelse verhaal, zij staat wat mij betreft ook terecht onder kritiek van een aantal postmoderne filosofen. Tenslotte beschouw ik de obsessie als ongeloofwaardig nu de kerk geen rol meer speelt in de Nederlandse cultuur anders dan als mikpunt van spot danwel doekje voor het bloeden.

Met de komst van de 21^ste eeuw is religie weer terug in het postchristelijke publieke domein dankzij een dubbele transformatie: Na de secularisatie kwam de hertovering. De christelijke subcultuur begint nu de eerste effecten te voelen van deze dubbele transformatie en worstelt er mee. De subcultuur is grofweg ontstaan als reactie op de secularisatie en heeft de tweede transformatie (nog) niet meegemaakt.  Ik pleit er niet voor dat de christelijke subcultuur nu versneld de tweede transformatie doormaakt, dan zou zij wederom kritiekloos en reactief zijn. De subcultuur zou dan na een nauwelijks kritische doordenking van de moderniteit naadloos overgaan naar de postmoderniteit (hypermoderniteit). Ik ben bang dat dit toch zal gebeuren tenzij de kerk zich afkeert het eerder genoemde egocentrisme en dat daardoor in 2020 de rol van de kerk nog verder gemarginaliseerd zal zijn.

Ik geloof dat de kerk voor de uitdaging van een dubbele en gelijktijdige reformatie staat: Van zichzelf en haar context. Semper reformanda of om in postmoderne termen te spreken: Een dubbele deconstructie, van zichzelf en haar omgeving, met het oog op de Koning en Zijn Koninkrijk. Het zal een ongelofelijk rommelig proces zijn dat ook nog eens samenvalt met het verder ineenstorten van vele iconen van de christelijke subcultuur.

Op weg gaan zonder zekerheid maar slechts in de hoop op aankomst is een cruciaal element van zowel het christelijk geloof als deconstructie. Om nu op weg te gaan zal de dubbele deconstructie zich tevreden moeten stellen met een plek in de marge van de Nederlandse maatschappij en de christelijke subcultuur. In die marge zijn de spannende experimenten mogelijk. Aan deze experimenten zou ik drie voorwaarden willen stellen. Als eerste duurzaamheid, een project zal eenvoudig voor langere tijd (10 jaar) vrijwel zelfstandig moeten kunnen draaien. Het is namelijk te verwachten dan in de toekomst de huidige support structuren zwakker zullen worden, vooral voor experimenten die verder af staan van de christelijke subcultuur. Ten tweede zal in het hart van een experiment gevormd moeten worden door de ontmoeting tussen context en kerk waarbij beide ter discussie mogen staan. Ten derde moet er een relatie zijn tussen het experiment de kerk die beiden voedt en aanspreekbaar houdt op het verhaal van Jezus en het Koninkrijk.

Prepare ye the way of the Lord was een droom die pas honderden jaren later in vervulling zou gaan. Voor het komend decennium droom ik van experimenten waardoor in het decennia daarna vanuit de randen van de Lage Landen iets zichtbaar wordt van het rijk van Hem wiens name is God and King.

De afgelopen weken heb ik jullie lastig gevallen met een al maar langer wordende serie blogposts over weten, twijfel en geloven.  In deze post beloofde ik gedachten over geloven, weten en twijfel maar had nog geen idee waar ik uit zou komen. Toen ik met de eerste post echt klaar was bleek ik een gedachtenlijn geschetst te hebben waarin alle spreken over god menselijk en daarmee een afgodendienst was. Als we dit voor de eenvoud zien als een lijn met aan de rechter kant de orthodoxie en aan de linker kant de vrijzinnigheid dan blijkt Klaas Hendrikse  nogal links te zitten. Maar zitten Peter en Boele ergens in het midden? Stappen zij eerder van de gedachtelijn af dan Klaas ? Waar sta ik op de lijn? Heeft de gedachtenlijn recht van bestaan? In een volgende post heb ik even een uitstapje gemaakt naar de wetenschap omdat zowel orthodoxie als vrijzinnigheid forse uitspraken doen op basis van wetenschappelijke gegevens en conclusies daaruit. Maar “helaas” is het wel zo dat twijfel het hart is van de wetenschap; alle geloof dat zich baseert op wetenschap is gedoemd te twijfelen. In de post daarna ging het over de kathedraal zelf, Boele kwam tot het besef dat de kathedraal afgebroken moest worden omdat ze fout gebouwd was: Tot op het diepste niveau van zijn bestaan realiseerde hij zich dat de werkelijkheid en de kathedraal niet meer bij elkaar pasten en geheel terecht liet hij de kathedraal instorten. Ik blijf worstelen omdat ingestort of niet Boele blijft binnen de kaders van het menselijke denken. In de volgende post probeer ik de kathedraal te verlaten maar kom tot de conclusie dat mijn eigen traditie niet altijd behulpzaam is en ook een uitverkoop van het meubilair schiet niet echt op, ik blijf zitten met menselijk denken over die menselijke kathedraal waarin we iets over god willen zeggen.

Boele en Klaas hebben de kathedraal van het zeker weten verlaten zo zeggen ze helder,  ik geloof alleen niet dat ze de kathedraal van de mens verlaten hebben. Klaas is daar het meest helder in en uiteindelijk Boele, als ik hem goed begrijp ook. Ik geloof eerder dat ze de ene onleefbare kathedraal hebben vervangen door een nieuwe beter leefbare waarmee ze goed uit de voeten kunnen, eentje die voor hen  al zoekend zin geeft aan de weerbarstige werkelijkheid.  En ik ben het met hun op een hele serie punten eens dat de nieuwe kathedraal leefbaarder is.

Maar mijn worsteling blijft:  Het is afgodendienst in de zuiverste zin van het woord: Mensen die over god spreken, de predikant als heidense priester. Ook deze kathedraal is uiteindelijk onleefbaar. Of om het nog scherper te stellen, de mens als moordenaar van god volgens Nietzsche. Beroemd is de passage met gek met z’n lantaarn uit “de vrolijke wetenschap” die ons vertelt dat wíj god vermoord hebben, Het behoort tot de machtigste proza uit de menselijke geschiedenis maar ik weiger Nietzsche gelijk te geven.

Het bijzondere is dat Boele en Klaas ook weigeren Nietzsche gelijk te geven. Voor Nietsche is god dood, voor Klaas leeft hij in alle levenden die het lef hebben op weg te gaan en Boele ziet god als eerste in Jezus en vervolgens in al zijn volgelingen. Hierin hebben zowel Boele als Klaas een raak punt: Ze hebben een uitweg gevonden uit het dilemma dat tot Nietsche leidt. Maar, als ik beiden goed begrijp, blijven ze onderweg dé spelregel van de verlichting respecteren: De mens staat centraal.

En al lezend in het Boek kan ik uiteindelijk daar niet mee uit de voeten. Ik wil vasthouden aan het onmogelijke, het onbeschrijfelijke, het onbestaanbare:  De absoluut Andere kwam in Jezus. God brak in in onze menselijke wereld: God werd mens. Het verhaal van Paulus onderweg naar Damascus vind ik een fantastische analogie: Verblindend breekt Jezus ons menselijke denken open en laat ons ter aarde storten. Vervolgens kunnen we niet veel meer dan tastend onze weg gaan, gedompeld in een vertrouwend op de Geest die ogen opent.

Waarom wil ik geloven in de werkelijkheid van wat niet kan? Omdat het de enige manier is waarop ik chocola kan maken van dat vreemde verhaal in dat bijzondere boek. De tekst dwingt me er bijna toe. Het is voor mij de enige manier waarop ik een verhaal van hoop en gerechtigheid kan vinden in de bijbel. Het is ook een verhaal waarmee ik iets kan met die duizenden jaren van geloofs geschiedenis die mij zijn voorgegaan. Op die manier kan ik het Koninkrijk als werkelijkheid nu en in de toekomst kan zien. Het is een verhaal waarin het leven van de zwakke centraal staat, het is een verhaal dat verleidt tot een leven van geven en overgave. Het is een verhaal waarin het onmogelijke mogelijk is: De goddelijke inbraak.

Het is ook een verhaal dat voorbij de orthodoxe- en meer vrijzinnige kathedraal gaat, beiden verkruimelen onder het gewicht van het onmogelijke. Beide schema’s worden tentoon gesteld als idolen. Ik geloof dat zowel Klaas als Boele nog een stapje verder de postmoderniteit in kunnen: Het aanvaarden van het onmogelijke als mogelijk. De Gift, het Messiaanse verlangen én de passie voor de (bijbelse) tekst (Derrida), de irrationaliteit van het bijbelse narratief (Lyotard) én de bevestiging van Foucaults machts denken door de totale overgave van Jezus. Het is slecht een korte lijst aan leerzame gedachten uit een verdergaand postmodern denken.

Ik geloof een verhaal, geen dogmatisch systeem. Ik geloof dat  God een persoon is en geen idee, hij is mens en toont zich in mensen. God ís én tegelijkertijd is Hij er alleen in mensen en relaties. Die paradox leidt zeker tot een leven lang zoeken en worstelen. Geen twijfel in rationele zin maar een levenslang verlangen én een levenslange verwondering. En, ja zeker, je ontdekt het pas als je op weg gaat: God gaat namelijk met mensen om.  Het is ook een verhaal waar geloven en weten niet meer tegenover elkaar staan, het is een verhaal van verlangen en verwonderen.

En zo gooi ik elementen van Klaas, Boele én Andries in één labyrint waarvan we nooit het einde zullen bereiken. Ik wil niet op de gedachtelijn gaan staan die ik in mijn eerste post schetste (of dat gelukt is valt te bezien) De gedachtelijn zelf is onjuist, ze sluit de mogelijkheid van het onmogelijke uit. Daarmee doet ze volgens mij onrecht aan het verhaal van het Boek.  Maar als dat zo is dan raast een postmoderne beeldenstorm door beide kathedralen. Zowel de orthodoxe als de ‘vrijzinnige’ zouden beide wel eens kathedralen van de menselijke zekerheid kunnen zijn.  Het is een pijnlijke beeldenstorm die continue onze goden en kathedralen  deconstrueert en altijd  eindigt in de zachte avond koelte: “Adam, waar ben je?”.

In “Van de kaart” houdt Boele op charmante wijze een soort uitverkoop van de kathedraal van het zeker weten. In korte en felle pennestreken schetst hij een heleboel heidense magie, matige exegese, kale traditie of basale psychologische en sociale processen die in sommige christelijke tradities doorgaan voor “goddelijk gegeven”.

Soms schetst Boele bewust een karikatuur die genuanceerd kan worden. Hij heeft echter groot gelijk dat de karikatuur op veel christenen van toepassing is: In veel kerken is er een soort ‘volksgeloof’ (alhoewel het meer denigrerend klinkt dan ik bedoel kan ik even niet om de term heen) dat veel wegheeft van dogmatisch simplisme. In mijn eigen kerk ken ik velen die vooral goed zijn in het citeren van belijdenissen, liturgische formulieren en sleutelteksten uit Romeinen. Terwijl dezelfde mensen toch moeilijk uit de voeten kunnen met de ruimte van alle 66 boeken. Is dat fout? Ik vind van wel. Ik zit in een kerk die een dogmatisch systeem belangrijker vindt dan de bijbel. Althans dat is de uitkomst van het geheel van het rijke vrijgemaakte leven in onze locale gemeente. Gezien mijn ervaringen in gereformeerd, evangelisch en charismatisch Nederland lijkt dit een algemener probleem.

Ik heb een lang lopen worstelen met Boele’s uitverkoop, ook met die van Klaas Hendrikse. Ik worstel er vooral mee omdat ik zoveel herken maar vervolgens ergens anders uitkom. De eerste keer dat ik bijvoorbeeld van Anselmus hoorde en voelde ik me zwaar genaaid. Waarom was er nog nooit een dominee geweest die in de preek ook zei wat hij al lang wist sinds z’n propedeuse?  Al was hij het met Anselmus eens dan nog was het netjes geweest om dat ook te zeggen. Ook basale bijbelse theologie die ik meekreeg van Diana’s theologische studie leverde veel frustratie op richting (GKV en evangelische) predikanten. Waar haalden ze het lef vandaan om dé uitleg te claimen, hoe kan het bestaan dat een gemeenschap zo sterk gericht is op die ene Boodschap die men één-op-één via de belijdenissen uit de bijbel haalt.  Ooit van hermeneutiek gehoord? Zou het geen kwaad kunnen om iets meer respect te tonen voor de tékst van de bijbel? Ooit was er toch de kreet sola scriptura? Kortom, ik kan net als Boele en Klaas ook mijn eigen uitverkoop houden, Peter heeft er trouwens ook al eentje.

De uitverkoop van Boele en nog sterker die van Klaas levert ook veel reactie op. Voor sommige schrijvers is het een rode lap waar ze maar al te graag op aanvallen. Dat is jammer, het fenomeen kathedraal is de centrale worsteling van Boele en niet zo zeer wat er nu precies in staat. Maar ja, de vaak orthodoxe schrijvers wonen zelf in de kathedraal van het zeker weten. Ze zien voor de zoveelste keer een “liberale rakker” aan de weer met de kerkbanken, preekstoel, doopvont en avondmaalstafel die ze (na Kuitert cs) net weer zo mooi opgepoetst hadden. Ik vind het spijtig dat weinig orthodoxe schrijvers tot nu toe de kathedraal zelf eens onderhanden nemen.

Ik realiseer me dat mijn uitverkoop van de kathedraal er anders uitziet als die van Boele en ook anders dan die van Klaas. Naast de herkenning van een heilzame en noodzakelijk uitverkoop is er dus ook een beetje vervreemding. Veel dingen die Boele graag verkoopt zie ik liever blijven, zij het vaak in nogal minder karikaturale vorm. Maar waarom het ene wel en het andere niet? Is dat een glijdende schaal met aan de ene kant de hersteld vrijgemaakte orthodoxie en aan de andere kant Klaas en ergens in het midden zit ik?

Ik heb niet zo veel met die glijdende schaal, het is namelijk een schaal die beperkt blijft tot de menselijke vlakte waarbij Klaas en ook Boele zich ten minste zich realiseren dat zij slechts met moeite een zinnig woord over god kunnen spreken. Mijn spanning zit erin dat ik me zo goed mogelijk wil realiseren dat ik als mens inderdaad nauwelijks een zinnig woord over God kan spreken maar dat ik het niet kan nalaten te doen.  Wat dat betreft volg ik Augustinus denk ik die spreekt over de rusteloosheid naar god.

Dan komen de gedachtes van Miranda en ook Wilmer over der Heilige Geest toch weer om de hoek. Dan komt Jezus opeens in beeld. Maar hoe ik dat moet opschrijven weet ik nog niet, dat komt de komende dagen.

Op verzoek van goedgelovig heb ik mijn posts over Geert Wilders en de biblebelt ingekort en aangescherpt tot een scherpe column.

De afgelopen weken heb ik met stijgende verbazing de christelijke media gelezen. Sinds de PVV het Europese Parlement binnen is gemarcheerd, staat de SGP bedremmeld te kijken hoe veel brave broeders opeens PVV stemmen. Tot overmaat van ramp mengen ook dominees zich in het debat en zij waarschuwen dat nog veel meer gelovigen Wilders zullen volgen. De angst droop van de kolommen af, angst dat nog meer gelovige zielen PVV zullen stemmen. En als je de vele comments op het internet moet geloven zal dat nog gebeuren ook. Zelden heb ik zoveel islamangst en vreemdelingenhaat geproefd van mensen die beweren christen te zijn. Ik geloof helemaal niks van een kloof tussen de politiek en de biblebelt; er is echt geen kloof tussen Den Haag en Barneveld.

Lees hier verder. Lees vooral de comments, ze zijn leerzaam.

Het eerste wat mij opviel toen ik ook eens buiten mijn GKV cultuurtje ging kijken (zo’n 20 jr geleden) waren de chiliastische theorieen en bedreigende complotten rondom de VN en de EU. Van huis uit ben ik opgevoed met een ontspannen versie van het cultuurmandaat; ”Maak er iets moois van” een positieve boodschap vol vertrouwen en energie. Vanuit die basishouding kon en kan ik erg weinig met allerlei angst genererende theologieen die hun eigen boze buitenwereld scheppen. De gereformeerde theologie van toen(die ik thuis meekreeg,  kerk was soms ander verhaal!!), waar ik me overigens nog steeds in thuis voel (maar alle gereformeerden beweren dat ze nog steeds gereformeerd zijn: Ik ben dus nog echt gereformeerd!), weerhield me ervan om een vijand beeld te ontwikkelen richting ieder die niet leefde binnen de gereformeerde subcultuur. Ik kende en begreep die ander niet maar angst voor de buitenwereld kan ik me niet meer herinneren. Ik heb vanuit dit startpunt ook met verbazing en forse ergernis zitten kijken naar al die christelijke angsthazerij rondom islam en onze blonde knuffel autochtoon: Het heeft iets ongelofelijks tegenstrijdigs: mensen die hun eeuwige zieleheil veilig weten in Jezus maken zich ernstige zorgen voor de dag van morgen ondanks alle wijze woorden die dezelfde Jezus daarover spreekt.

De focus van veel christelijk geloven is primair gericht op de rechtvaardiging tussen God en mens. Dit geldt, zeker in de dagelijkse praktijk, voor de gehele christelijke orthodoxie. Cru gezegd is, zeker in de praktijk, geloven verworden tot een contract met God (God aannemen in je hart of hoe je dat dan ook is geformuleert) waardoor je eeuwige heil gezekerd is. Ik geloof dat dit ten minste een enorme versmalling, op het idolate af, is van het verhaal zoals we dat vinden in de bijbel. Ik weet dat er allerlei theologische mitsen en maren te formuleren zijn waarom het toch niet allemaal zo ernstig is met die versmalling, dat de varianten van theologie in de biblebelt ook echt wel verder kijken. Maar vooralsnog meen ik, gezien de preken, publicaties, belijdenissen en onderwerpen waarover men wil knokken, een te smal evangelie te bespeuren. Een evangelie dat het primaat legt bij verlossing van de ziel door Jezus en de rest zijn dan plugins en addons op dit centrale thema. Ik geloof dat dit een kleinerend geloof in Jezus is: Jezus wordt een kleine verlosser gemaakt, een klein evangelie om in de hemel te komen. Jezus leven heeft dan opeens weinig betekenis voor de aarde en haar onrecht, Jezus is als het ware terug gestuurd naar de hemel.

Al lezend op het internet en in de kranten over christelijke support voor Wilders bevreemde het mij dat God er nauwelijks aan te pas komt. Dat leverde mij de gedachte op: Kan het zijn dat, omdat we in feite een klein evangelie leven van een Jezus die je naar de hemel helpt we daardoor voor de aarde een andere verlosser nodig hebben? Nu Ouweneel, Knevel en Rouvoet niet meer voldoen is mogelijk Wilders in voor de functie. Hij spreekt goed tot het hart en de emotie van mensen die verlangen naar de terugkeer van de joodschristelijke traditie. Voor sommige mensen, zo krijg ik het idee, lijkt het echt alsof de de Islamieten al bij de Hollandse waterlinie staan. Wie zal ons redden? De facto geeft onze theologie geen uitkomst in dezen omdat Jezus als Messias een rol heeft om in de hemel te komen, maar de Islamieten staan NU voor de poort! Althans zo ervaart men het. Het geloof van de biblebelt, zou dat zo geseculariseerd kunnen zijn dat het z’n werking op aarde in het publieke domein is verloren? Een prive zaak geworden?

Wilders kraamt volgens mij vooral baarlijke nonsense uit een verkondigd eindeloze hoeveelheden feitelijke onjuistheden maar daartegenin gaan heeft geen zin, zoals ik gister al aangaf ontwijkt Wilders (en gezien de discussies veel christelijke supporters van hem) het debat erover. Er wordt een hele grote trom geroerd maar de essentie van zo’n trom is dat hij leeg is. Jonathan formuleerde dat in een eerdere comment heel scherp: waarmee kunnen we leegte dan vullen? Wilders kan alleen maar de ongekroonde messias worden van de biblebelt als wij de Messias verbannen naar de hemel en als zijn volgelingen Hem dan volgen naar de christelijke subcultuur: de aardse parodie van de hemel. Het zou de Barneveldse variant zijn van “God is dood…”.

Ik vind het nog steeds verbijsterend dat in alle discussies die ik gezien heb de bijbel gesloten blijft, kennelijk is die ook de hemel in gesmeten. Zoals Paul gister in een comment scherp formuleerde ga eens zoeken naar “vreemdeling” in de bijbel, doe dat boek nou eens open en luister:

“Jullie zijn door mijn Vader gezegend, kom en neem deel aan het koninkrijk dat al sinds de grondvesting van de wereld voor jullie bestemd is. Want ik had honger en jullie gaven mij te eten, ik had dorst en jullie gaven mij te drinken. Ik was een vreemdeling, en jullie namen mij op, ik was naakt, en jullie kleedden mij. Ik was ziek en jullie bezochten mij, ik zat gevangen en jullie kwamen naar mij toe.”  Dan zullen de rechtvaardigen hem antwoorden: “Heer, wanneer hebben wij u hongerig gezien en te eten gegeven, of dorstig en u te drinken gegeven? Wanneer hebben wij u als vreemdeling gezien en opgenomen, u naakt gezien en gekleed? Wanneer hebben wij gezien dat u ziek was of in de gevangenis zat en zijn we naar u toe gekomen?” En de koning zal hun antwoorden: “Ik verzeker jullie: alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor mij gedaan.”

De afgelopen dagen heb ik een beetje rond gestruind bij de christelijke pers op het internet om te proeven waarom een evangelisch christen voor de PVV
in het EU parlement wil en waarom veel SGP stemmers “wel vinden dat Wilders een punt heeft”. Ook de bijdragen van een aantal PKN predikanten in het ND waren spannend en waren bijna blijk van nauwelijks verholen sympathie voor de blonde verdediger van het laatste restje nationale trots of onze laatste hoop nu de Islamieten komen. Comments op deze en gene blog en nieuwssite waren ook leerzaam. Zo bij elkaar ontstaat bij mij het beeld dat
christelijke supporters van Wilders hem zien als iemand die eerlijk en open zegt wat zij zelf voelen en vinden: Islam is een gevaar dat de Nederlandse
christelijke cultuur en vrijheden bedreigd. Wilders is in hun beleving ook de enige die dit gevaar echt onderkent. Achter deze meningen een de nauwelijks
verborgen angst zichtbaar voor het het verlies van “onze vrijheid en onze manier van doen.”

In komende twee posts wil ik even voorbij gaan aan de filosofische achtergrond van Wilders (ongeloofwaardigheid van oude metanarratieven dat zich uit in ontwikkeling van een nieuw metanarratief), ik wil ook voorbijgaan aan de politieke achtergrond (maatschappelijke beinvloedingis niet zo eenvoudig als gedacht terwijl je niet alleen bent op de wereld maar samen leeft) maar doorsteken naar de theologische achtergrond Maar ik begin met een snufje sociologie van de christelijke subcultuur.

Rondom Wilders heb ik me altijd verbaasd over de plotselinge aandacht die evangelische en reformatorische christenen hebben voor deze blonde held.
Evangelische christenen zijn nooit het meest maatschappelijk betrokken geweest en de reformatorische tak van sport had een veilige binnenhaven bij de SGP. Waarom dan die plotselinge aandacht en felheid? Ik meen dat dit te benoemen is als een plotseling ervaren bedreiging van de christelijke subcultuur. Milieu, economische crises, hongersnood, genocide en kernwapens konden de christenen niet politiek actief krijgen maar een acuut ervaren bedreiging  van hun veilige christelijke biblebelt wel, het is maar waar je prioriteiten liggen.

Als een dief in de nacht is de grote boze wereld aangekomen in Barneveld en Ten Boer: Een ware onheils profetie van deze blonde profeet. Ooit lukte het de CU zich op te werpen als beschermvrouwe van de biblebelt. Nu zijn we weer een paar jaar verder en blijkt de biblebelt steeds meer onder vuur te
liggen. De CU zit in een coalitie en wil nu opeens ook daadwerkelijk een gehele maatschappij dienen en niet alleen zorgen voor de belangen van Barneveld en Ten Boer. En zo komen er opneens onaardige opmerkingen over christelijk comazuipen in brave drankketen.

Sinds mannen als Ouweneel en Knevel niet meer de stoere verdedigers zijn van de evangelische subcultuur gaan sommige volgelingen van Jezus op zoek naar een nieuwe leider. Ze willen iemand die géén draaikont is. Het volk vraagt een Koning! Geen blonde Saul dit keer maar een blonde Geert die zich niet verstopt bij de bagage maar continue het debat ontwijkt. Het ontwijk gedrag van Geert is denk ik ook wel typerend voor de biblebelt. Steeds weer de verdediging van een steeds kleiner stukje Nederland waarbinnen
men elkaar kan bemoedigen en met een schamele 50.000 mensen Opgewekt kan zijn. (Met al het goede dat de EO jongerendag en Opwekking hebben meen ik dat ze ook zo ongeveer de laatste ikonen zijn van de biblebelt).

En zo ontstaat een vreemde dubbele houding, enerzijds zijn velen (terecht) blij dat er zoveel mensen rondom Jezus bij elkaar komen, anderzijds is (in weerwil van de Johannes brief) deze liefde voor Jezus niet instaat de angst te verdrijven waarop Wilders parasiteert. Daarover meer komende post.

In Soteria van juni is een recensie van Ploeteren en Pionieren verschenen. Eindelijk een kritische recensie, daar heb ik eerlijk gezegd op zitten wachten. Natuurlijk heeft deze en gene met een MA theologie de even obligate als terechte opmerking gemaakt dat het theologisch allemaal wel wat dieper mag, maar dat was nu net het punt: Dat wilden we niet. Wil je diepgang, ga zelf lekker lezen in al die spannende theologen die er zijn. (Vraag eens om een bloemlezing aan Boele en Johan)

Hier de recensie van Jan Martijn met een comment van mij er achter:

In dit nieuwe boek bespreken de schrijvers aan de hand van biografische voorbeelden van gemeentestichters het fenomeen ‘Emerging Church’. Interessant om naast de berg aan Angelsaksische literatuur nu (weer) een bijdrage van Nederlandse bodem te lezen.

Het boek biedt een leuke inleiding op het ‘fenomeen’ waarin een aantal typische kenmerken worden uitgewerkt en toegelicht; postmodernisme, holisme, christocentrisme, incarnationeel denken, nadruk op het Koninkrijk van God en eschatologische hoop etc. Tegelijk worden een aantal ‘Emergers’ voorgesteld. De lezer krijgt vanuit hun ervaringen een redelijk beeld van de activiteiten die in verschillende projecten vorm krijgen. Waar veel van de bestaande literatuur slechts ideeën poneerde biedt dit boek hiermee ook direct een antwoord op de vraag: “Ja, interessant en mooi die ideeën, maar hoe geef je daar nou vorm aan?” Zo is het een zeer toegankelijk en attractief boek om te lezen.

Lees hier verder.

In het missionaire magazine ZOUT van de GKV heb ik een kort artikeltje geschreven over emergingchurch.  Ik vond het boeiend en ook lastig om voor mijn eigen kerkelijke context een artikel te schrijven. Vooral omdat de GKV voor mij ook een fors stuk pijn en onbegrip vertegenwoordigd.  Lees het hier online en hier de pdf