Postgereformeerd

In een vorige post heb ik de gedachtelijn uitgewerkt dat mensen slechts afgoden kunnen dienen, de volgende post benadrukte het continue twijfelen van “geloven op basis van weten”. De derde post combineerde beide in de opbouw én onzin van de “kathedraal van het menselijk denken.” Nu een paar gedachtes over dat gotisch blok graniet waaraan ik als mens geketend ben en hoe daar eventueel af te komen. (Met mijn excuses dat het allemaal wat lang duurt, maar pas als ik het snap kan ik kort en bondig zijn…… Dus als ik uitgekletst ben zal ik de stapel posts samenvatten in een paar honderd woorden….)

Ik ben een derde generatie van een gereformeerd vrijgemaakt geslacht, onderwezen aan de voeten van de vrijgemaakte scholen, ik ben een vrucht van de hoogtijdagen die ontstonden nadat deze en gene dissident buiten het verband was gezet. En nu sta ik met een mond vol lege woorden in een doodstille kathedraal. Mijn smalle vrijgemaakte traditie biedt geen uitkomst bij deze vrijmaking. In tegendeel, de drive om een consistent construct van geloven en leven te ontwikkelen was een bepalende factor bij de vrijmaking en de ontwikkeling van het vrijgemaakte leven. Dit alles is nu eenmaal gebeurd, het is geschiedenis met z’n goede en foute pagina’s. Maar het typisch vrijgemaakte manier van denken die her en der nog voortwoekert gaat niet helpen de kathedraal te verlaten.

Moet ik dan verder terug in het gereformeerde denken? Kuyper? Je kunt enkele proto-postmoderne gedachtes bij hem ontwaren maar als dat alles is? Hij was toch wel erg modernistisch. Dooyeweerd dan? Zijn denken levert stof tot serieus nadenken en stelt allerlei lastige vragen aan de kathedraal maar ik weet er te weinig van om er nu  mee uit de voeten te kunnen. Mijn beperkte kennis moet dan meteen een sprong maken naar de gereformeerde belijdenisgeschriften van de 16^e en 17^e eeuw om dan meteen ook keihard te landen in de tijd en invloed van de verlichting. En daar had ik nu net een probleem mee.

Is het ook mogelijk om de kathedraal te slopen en op de oude fundamenten iets beters neer te zetten? Volgens mij niet, de fundamenten zijn gevormd binnen het menselijke kader.  Herbouw daarbovenop zal onvermijdelijk leiden tot een nieuw menselijk bouwwerk, weer “mensen die over god praten”

Klaas Hendrikse blijft, nadrukkelijk binnen het menselijke kader en ziet god op vele plaatsen onderweg in de rijke menselijke religieuze tradities.  Boele blijft ook binnen menselijke kaders maar ziet zeer nadrukkelijk op Jezus. Hij herkent Jezus in vele van zijn volgelingen en zoekt zo het Koninkrijk. Beiden zien principieel in mensen en dan met name het handelen van mensen “iets van het goddelijke” (Klaas ) of  “iets van Jezus en Gods Koninkrijk”  (Boele). Maar beiden blijven worstelen met het uitdrukken van god binnen menselijke kaders. En bieden ze nog geen echte uitkomst uit “mijn”  kathedraal van het menselijk denken.

Hier komt een beetje van de aap uit de mouw rondom die kathedralen. Ik heb, onderweg een iets andere kathedraal gebouwd dan Boele. Daar ga ik de volgende post aan wijden. Want daar zit volgens mij ook een fors stuk van de  “orthodoxe irritatie” met Boele’s boek.

Deze blog past in een serie posts rondom geloven, weten en twijfel. Zie hier voor overzicht. Voor overzicht van alle blogs die hier aandacht aangaven kun je hier beginnen.  De discussie begon met Boele ’s boek “Van de Kaart” waarin hij verslag doet zijn geloofscrisis. Op indringende wijze doet hij verslag van de onmogelijkheid om te blijven geloven in een aantal van zijn geloofszekerheden. Door de crisis heen doet Boele de (her) ontdekking van Jezus en Gods Koninkrijk.

In deze post wil ik aan de slag met de “kathedraal van het zeker weten” zoals eerder gezegd weet ik nog niet waar ik uit ga komen. Ook voor mij is deze serie posts een verrassing.

In zijn boek neemt Boele (als ik hem goed begrijp) de kathedraal onder andere als beeld van de objectieve claims waarmee menigeen zijn/haar geloof onderbouwt: Mensen willen met de bijbel in de hand de gedachten van God begrijpen en daar vanuit dan ook leven. Wat Boele betreft is dit niet nodig én niet mogelijk.

Wetenschappers bouwen ook graag kathedralen, we noemen het dan wetenschappelijke modellen maar uiteindelijk zijn het onze professionele heiligdommen die bekroond worden in mooie wetenschappelijke artikelen met hoge impactfactoren. En in die heiligdommen wonen en werken we dan, we bouwen hele onderzoeksgroepen op om de kathedraal nog mooier en grootser te maken. Totdat een slimme promovendus of postdoc een ontdekking doe die het hele model in elkaar doet storten. Het leven van de ongelukkige kan even een hel zijn maar als de groep lef(dat hoeft niet zo te zijn) heeft dan sloopt men de kathedraal en bouwt men een nieuwe en betere. Sinds ‘Babel’ zijn mensen nu eenmaal onverbeterlijke dromers en modellenbouwers.En zo bouwt de mens sinds mensenheugenis en zal zij dat ook zo blijven doen. Vandaar ook dat het gevaarlijk is om je geloof met wetenschap te onderbouwen. Wetenschap bouwt alleen maar kaartenhuizen. Zoals ik al aangaf in een eerdere post.

Boele’s kathedraal bleek ook een kaartenhuis en stortte uiteindelijk in. Hij deed net als die arme AIO een ontdekking die niet past in het model. Voor zowel de AIO als Boele liepen theorie en praktijk te ver bij elkaar vandaan, de kloof werd te groot.  En dus moet het model op de schop. De wetenschapsfilosofie heeft veel aandacht besteed aan dit soort processen met Kuhn als meest bekende voorbeeld.

Ik zie ook niet hoe dat anders kan. Het is wat mij betreft onmogelijk om epistomologische zekerheid uit de bijbel te halen, of het nu van de orthodoxe of de meer liberale soort is. Beiden zijn onmogelijk. We doen dan iets met de bijbel wat het boek, mijns inziens, niet toe staat. Zowel de Jesus Seminar als de orthodoxie die de goddelijke letter exact wil volgen staan op hetzelfde wiebelige fundament gebouwd met kaarten. Beiden nemen uiteindelijk het menselijke denken als uitgangspunt. Beiden zijn kinderen van de verlichting, uiteindelijk beperken beiden zich tot het menselijke denkraam. De orthodoxie mag dan beweren van niet maar ik ben bang dat ze met open ogen in dezelfde menselijke val is getrapt. Ze leven beiden een platte wereld waar alles wat “over boven gezegd wordt van beneden komt“. Een wereld waarin geen plaats is voor god maar slechts voor menselijke afgoden.

Met deze gedachtelijn trek ik de kathedraal als metafoor misschien in een iets andere richting dan Boele tot nu toe deed. Ik maak haar tot een idool, een afgod van het menselijke denken. Afgodendienst zit ons kennelijk in het bloed. God zei tegen Mozes dat zijn volk Israël met Hem onderweg moeten gaan, maar binnen de kortste keren stond het volk te dansen om een gouden kalf. Of om het in nieuw testamentische termen te formuleren: Christus nodigde ons het Koninkrijk te bouwen maar uiteindelijk stonden we te praisen in de kathedraal.

Ook ik heb het dus nogal gehad met deze kathedraal maar kan ik haar überhaupt verlaten? Kan ik (al dan niet profetisch) uitspreken dat ze ingestort is? Kan ik zeven maal om haar heen lopen en dan juichen om haar einde? Of ben ik zelf een steen van de kathedraal? Een levende steen in een dode kathedraal? Of een dode in een dode?  Hoe kan ik vanuit de kathedraal komen in het Koninkrijk? Hoe wordt ik vrijgemaakt?

Het ND heeft een mooi artikel van Rien van den Berg over veel meer dan alleen Geert Wilders.

Maar het antwoord op die vraag is eigenlijk tamelijk simpel. Want als je wilt weten hoe je Wilders de wind uit de zeilen haalt, moet je analyseren wat er in die zeilen blaast. Lucht. Dat klinkt goedkoper dan het bedoeld is. Wat is de basis voor het succes van Geert Wilders? De onvrede van veel mensen over hun eigen lege leven. (-) Mensen voelen die leegte en Wilders parasiteert erop. Door het gat in stand te houden, door eenzijdig te zeggen dat ‘zij aan onze ruimte zitten’.

Wilders vergroot de leegte door niet te komen met een goede analyse en een samenhangende visie. En hij heeft gelijk: hij moet de leegte voeden, hij moet wind zaaien, want zijn landstorm leeft ervan. De leegte ontstond door het wegvallen van de verhalen waarin de mensen leven konden. Natuurlijk is het verbazingwekkend dat jongeren op openbare scholen zo gretig zijn naar een verhaal vol moralisme, vol Bijbelse waarden. Maar hier ligt de sleutel.

Wilders moet niet in de eerste plaats bestreden worden in Den Haag, maar in Den Helder, Den Bosch en Ten Boer. En niet door Arie Slob, premier Balkenende, en vooral niet door het linkse liberalisme van Alexander Pechtold, dat goeddeels verantwoordelijk is voor de ontstane leegte. Door wie dan? Door mij, als ik op openbare scholen de ruimte krijg voor meer dan gedichten alleen. Door u, als u maandag naar het werk gaat en collega’s spreekt. Of op de markt een (on)bekende treft.”

Het lijkt erop dat hij ook de kant op gaat van het ineenstoren van de grote verhalen zoals ik recent op churchandpomo beweerde:

Geert is coming

The consensus of recent sociological research on the Dutch society presents a very mixed picture of a pleasant and wealthy country (although 8% cannot eat and live properly) with unhappy people. The economical situation did not improve this picture; it just added more fear and stress: There is an overall feeling that the fabric of society is dissolving. It is vital to understand that this feeling produces above all a blaming of  “the other”. Recent polls and voting for the EU parlement suggest that the public opinion is shifting in two directions, one pragmatic/individualist and one nationalist/xenofobic. Two directions that point away from the socialist/christian government that puts an emphasis on “playing your part”.

I believe the Dutch society is now experiencing the absence of its controling narrative: The narratives of the second half of the twentieth century were wounded by the turn of the century and finally died with the rise and murder on Pim Fortuyn (high profile politcian murdered by an animal rights terrorist) and the murder of Theo van Gogh (filmmaker murdered by a muslim terrorist). The recent economical crisis completes the picture by exposing our own greed behind consumerism. This may provide a explanation of the recent rise of the nationalist/populist politician Geert Wilders, who is unhappy with anybody exept himself: I feel he functions as an embodiement of a seizable part of the Dutch population.

Iedere Rotterdammer kent de straatkrant verkoper bij de Bijenkorf aan de Coolsingel: Een Surinaamse man die altijd zingend rond loopt. Bram Kuiper, student audio-visueel van de Willem de Kooning academie in Rotterdam maakte samen met een aantal mede studenten een portret van Johan.

Ik vind het een heerlijke film die schrijnend is, vragen stelt, verbaast en zeer doet, een kort verhaal van deconstructie op allerlei niveau’s.

Luisterend naar #ooite vorige week en lezend in het boekje gister vallen een paar dingen op.

1.  Grofweg zou ik vermoeden dat er twee groepen in het onderzoek gevonden zijn. De mensen van het eerste uur (50+ in jaren) en de 2e generatie. Een aantal mensen van het eerste uur waren op #ooite aanwezig (bijna 60% totaal van respondenten) daardoor ligt de focus een beetje daar. Maar een forse minderheid is geboren en getogen in de evangelische wereld en nam afscheid (voor graziger weiden). Overigens zijn vele emergers uit het onderzoek weg geselecteerd, mensen die opnieuw een gemeente begonnen vallen onder de 30 respondenten die niet meegenomen zijn bij hij uiteindelijke onderzoek (103 respondenten). Ik vermoed dat de 2e generatie in werkelijkheid veel groter is. De opzet van het onderzoek lijkt me zeer sterk web 1.0 en nauwelijks web 2.0 en daarmee bijkans hopeloos verouderd voor ieder onder de 3o.

2. Over opleidingsniveau (HBO+) en eerdere betrokkenheid (18 jaar) is al veel gezegd. Wel valt op dat er vooral kringleiders en worshipleiders vertrokken, weing oudsten en voorgangers hielden het voor gezien, hetgeen niet verbazend is natuurlijk.

3. Het is onbekend wat de daadwerkelijke omvang van ooit evangelisch/gereformeerd/emering/charismatisch etc. etc. etc. is. Laten we voor de veiligheid maar aannemen dat dit in het gunstigste geval 1% van het totaal is: Er is vrij veel bruto groei aan de voorkant, gezien redelijke netto groei zal er ook een forse uitstroom moeten zijn. Dan zijn 136 respondenten(die in de afgelopen 40 jr) de evangelische kerken verlieten slechts het topje van de ijsberg.

4. ooit gereformeerd, ooit charismatisch, ooit protestant, ooit emerging en ooit evangelisch zijn variaties op hetzelfde thema. Waar mijn eigen kerk (GKV) allerlei checks en balances heeft zodat 1 persoon niet de formele macht kan hebben ontstaat al snel een informele machtspositie die even dodelijk kan zijn. Het maakt uiteindelijk niet veel uit of je loden pijp of de oude ijzeren staaf die je op je kop krijgt.

4. ” Gesloten geloofsystemen” was een term veel viel maar nauwelijks uitgewerkt werd.  Hier zit een heleboel spanning, de EO discussies rond Andries en Arie komen dan opeens om de hoek kijken. Is het principieel mogelijk om een liefdevol gesloten geloofssyteem te hebben of  smeekt de liefde om een open geloofssyteem?

Vraagt “ooit evangelisch” om een ander geloofssysteem? Is dit een verhaal van Derridiaanse deconstructie? Schreven Peter, Karin en Otto uiteindelijk de “oral history” die het gelijk van Foulcault toont? Etaleert dit drietal uiteindelijk de ongeloofwaardigheid van het evangelische verhaal, zoals Lyotard zo scherp verwoordde?

Is ooit evangelisch weer een nagel in de doodskist van het modernistische evangelicalisme en een geboortewee van postmoderne opvolger?

Om het nog iets breder te trekken, bij #pvhk was ieder blij maar ik vraag me af of uiteindelijk #pvhk zal doorzetten tot een zoektocht naar een open geloofs systeem. Sommigen uit de emerging hoek zullen onbevangen JA zeggen, anderen even helder  NEE. En ik ik… zoek… en worstel.

Zoals ik zaterdag worstelde op #etas want volgens mij lag onder alle pastorale worsteling een heel erg fundamenteel probleem: Worstelen met enerzijds de gore en pijnlijke realiteit en anderzijds een gesloten geloofssyteem dat een bijzonder lage paradox tolerantie heeft.

En ik geloof bij de gratie van de paradox die Jezus is en ik leef in de paradox die Gods Koninkrijk is.  Laten we beginnen met die paradoxen te benoemen, het onmogelijke dat mogelijk is. Dan zullen zij geen olifant zijn in de kamer maar bron van verwondering en aanbidding. De rest die zoeken we dan samen onderweg wel uit, tweede spontaniteit, da’s wel een mooie term daarvoor.

Op 12 maart schreef ik over het goede nieuws op 2 april en het slechte nieuws op 3 april :

Maar er is nog iets waar ik bang voor ben. Op 2 april zullen de bobo’s van de christelijke cultuur acte de presence geven maar zullen ze er ook zijn op 3 april? En zullen ze “ooit evangelisch” recht in z’n ongetwijfeld gore gezicht durven zien? Ik denk van niet….. Zullen ze op 2 april lovende woorden spreken en op 3 april alles stevig bagataliseren? Ik denk van wel. (Als ik ongelijk heb zal ik ogenblikkelijk met excuses aanbieden, dan heb ik mij broeder (en zuster?) bobo’s te laag ingeschat.)

Regien Smit (VPE) was er maar ook Peter Kos was er. Op 2 april reikte hij de Helix prijs uit en op 3 april ontving hij het boekje Ooit Evangelisch. Mijn excuses, ik had de christelijke bobo’s te laag ingeschat. Mea Culpa (tegenwoordig een populair woord!).

Het Mea Culpa klonk op ooit evangelisch ook . Regien hanteerde de enorme pastorale spanning achter het boek én in de zaal nog goed. Haar bewoordingen en houding waren empatisch en autheniek. Peter maakte er helaas een potje van, en dat kreeg hij van de zaal op niet mis te verstane wijze te horen. Op zijn geheel eigen wijze sprak Leen zelfs over “stenigen”.  Peter reageerde hierop met een even oprecht als gepast mea culpa, maar de spanning bleef.

Dat er volgens Ooit Evangelisch klootzakken in de evangelische kerken leiding geven weten we en eigenlijk wisten  we dat ook wel. Maar er zit iets scheef dat veel breder is. Want gebagataliseerd werd er nadrukkelijk wel een beetje, woorden als “dit gebeurt in alle kerken…”  en “het is niet verrassend maar wel schokkend”  zijn vuil zand in pastorale wonden. Er werd schier eindeloos gewauweld over wetenschappelijkheid totdat het zelfs de wetenschappers te gortig werd.

Het ware goed geweest als Peter maar ook Regien begonnen waren met “mea culpa”. Er is iets gebeurd, en het gebeurd nog steeds, dat in de meest letterlijke zin vloeken in de kerk is. Erken de slachtoffers, zeker publiek, ook al zouden ze vast zitten in een slachtoffer rol. Jos Douma kraakte op 2 april charmante en pikante woorden “het gaat niet om structuren maar om mensen” Op 3 april stond mensen te veel te praten over structuren (gedragscodes etc.) maar te weinig over mensen.

De goorheid van de kerk is een uiterst ongemakkelijke waarheid, Miranda Klaver bracht deze ongemakkelijke en gore waarheid het beste onder worden in haar reactie als wetenschapper. Het was een empathische reactie die tegelijk aangename distantie kende. Daarin lag de crux:  Zij gaf woorden aan het kwaad, stelde het te kijk, bracht het aan het licht. Zij verhulde niet maar vatte samen en beschreef. Daardoor waren haar woorden een overwinning van de gerechtigheid.

Dominee vanmorgen tijdens het gebed:

“Heer we komen vandaag tot U niet als de Farizeer….”

Komende week wordt een volle en hopelijk mooie week. Komende paar dagen moet ik nog knokken om per volgende week een nieuw project te hebben op mijn werk.

Donderdag boekpresentatie en symposium over ploeteren en pionieren.

Vrijdag symposium over Ooit evangelisch

Zaterdag symposium Gods Koninkrijk

Zondag Salome jarig!

Via mijn blog en Twitter zal ik jullie op de hoogte houden.

De serie over deconstructie gaat de week erna verder met posts over:

- bijbel

- dogma’s

- Kerk en gemeente

- GKV als denominatie

- posts waar ik verder nog op kom…..

Tenslotte zal ik argumenteren dat deconstructie weinig anders is dan de postmoderne variant van semperreformanda.

Ik sluit de verhalen van deconstructie af met Nietzsche. Vrijwel iedereen kent de kreet ” God is dood” weinigen hebben onderstaande tekst ooit gelezen en nog minder mensen het gehele boek.

De dolle mens. – Hebt gij niet gehoord van de dolle mens, die op klaarlichte morgen een lantaarn opstak, op de markt ging lopen en onophoudelijk riep: ‘ik zoek God! Ik zoek God!’ – Omdat er daar juist veel van die lieden bijeenstonden die niet aan God geloofden, verwekte hij een groot gelach. ‘Is hij soms verloren gegaan?’ vroeg de een. ‘Is hij verdwaald als een kind?’ vroeg de ander. ‘Of heeft hij zich verstopt? Is hij bang voor ons? Is hij scheep gegaan? Naar het buitenland vertrokken?’ – Zo riepen en lachten zij door elkaar. De dolle mens sprong midden tussen hen in en doorboorde hen met zijn blikken. ‘Waar God heen is?’ riep hij uit. ‘Dat zal ik jullie zeggen! Wij hebben hem gedood - jullie en ik! Wij allen zijn zijn moordenaars! Maar hoe hebben wij dit gedaan? Hoe hebben wij de zee kunnen leegdrinken? Wie gaf ons de spons om de horizon uit te vegen? Wat hebben wij gedaan, toen wij deze aarde van haar zon loskoppelden? In welke richting beweegt zij zich nu? In welke richting bewegen wij ons? Weg van alle horizonnen? Vallen wij niet aan één stuk door? En wel achterwaarts, zijwaarts, voorwaarts, naar alle kanten? Is er nog wel een boven en beneden? Dolen wij niet als door een oneindig niets? Ademt ons niet de ledige ruimte in het gezicht? Is het niet kouder geworden? Is niet voortdurend nacht en steeds meer nacht in aantocht? Moeten er ‘s morgens geen lantaarns worden aangestoken? Horen wij nog niets van het gedruis der doodgravers die God begraven hebben? Ruiken wij nog niets van de goddelijke ontbinding? – ook goden raken in ontbinding! God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood! Hoe zullen wij ons troosten, wij moordenaars? Het heiligste en machtigste dat de wereld tot dusver bezeten heeft, is onder onze messen verbloed – wie wist dit bloed van ons af? Met welk water kunnen wij ons reinigen? Welke zoenoffers, welke heilige spelen zullen wij moeten bedenken? Is niet de grootte van deze daad te groot voor ons? Moeten wij niet zelf goden worden om haar waardig te schijnen? Nooit was er een grotere daad – en wie er ook na ons geboren wordt, omwille van deze daad behoort hij tot een hogere geschiedenis dan alle geschiedenis tot dusver geweest is!’- Hier zweeg de dolle mens en keek opnieuw zijn toehoorders aan. Ook zij zwegen en keken bevreemd terug. Eindelijk wierp hij zijn lantaarn op de grond, zodat die in stukken sprong en uitdoofde. ‘Ik kom te vroeg,’ zei hij toen, ‘het is mijn tijd nog niet. Dit ongelooflijke gebeuren is nog onderweg. Het maakt een omweg – het is nog niet tot de oren der mensen doorgedrongen. Bliksem en donder hebben tijd nodig, het licht der gesternte heeft tijd nodig, daden hebben tijd nodig, ook nadat ze gedaan zijn, om gezien en gehoord te worden! Deze daad is nog steeds verder van hen af dan de verste gesternten - en toch hebben ze haar zelf verricht! ‘ – Men vertelt verder, dat de dolle mens diezelfde dag nog verscheidene kerken binnengedrongen is en daar zijn requiem aeternam deo aangeheven heeft. Naar buiten gebracht en ter verantwoording geroepen zou hij telkens alleen maar het volgende geantwoord hebben: ‘Wat zijn deze kerken eigenlijk nog, als ze niet de graven en gedenktekenen Gods zijn?’

Wie kent WWJD niet? What Would Jesus Do, een kreet die door de relimarketing volledig is uitgemolken komt uit een boekje van Charles M. Sheldon dat hij schreef in 1896 ” In his steps” WWJDeconstruct is een postmoderne collectors special editie door John Caputo.

De cruciale scene van ” In His Steps”  is deze:

Suddenly, into the midst of this perfect accord and concord between
preacher and audience, there came a very remarkable interruption. It
would be difficult to indicate the extent of the shock which this
interruption measured. It was so unexpected, so entirely contrary to
any thought of any person present that it offered no room for
argument or, for the time being, of resistance.

The sermon had come to a close. Mr. Maxwell had just turned the half
of the big Bible over upon his manuscript and was about to sit down
as the quartet prepared to arise to sing the closing selection,

    "All for Jesus, all for Jesus,
     All my being's ransomed powers..."

when the entire congregation was startled by the sound of a man's
voice. It came from the rear of the church, from one of the seats
under the gallery. The next moment the figure of a man came out of
the shadow there and walked down the middle aisle.

Before the startled congregation fairly realized what was going on
the man had reached the open space in front of the pulpit and had
turned about facing the people.

"I've been wondering since I came in here"--they were the words he
used under the gallery, and he repeated them--"if it would be just
the thing to say a word at the close of the service. I'm not drunk
and I'm not crazy, and I am perfectly harmless, but if I die, as
there is every likelihood I shall in a few days, I want the
satisfaction of thinking that I said my say in a place like this,
and before this sort of a crowd."
...
There was nothing offensive in the man's manner or tone. He was not
excited and he spoke in a low but distinct voice. Mr. Maxwell was
conscious, even as he stood there smitten into dumb astonishment at
the event, that somehow the man's action reminded him of a person he
had once seen walking and talking in his sleep.
...
"I'm not an ordinary tramp, though I don't know of any teaching of
Jesus that makes one kind of a tramp less worth saving than another.
Do you?" He put the question as naturally as if the whole
congregation had been a small Bible class. He paused just a moment
and coughed painfully. Then he went on.

"I lost my job ten months ago. I am a printer by trade. The new
linotype machines are beautiful specimens of invention, but I know
six men who have killed themselves inside of the year just on
account of those machines. Of course I don't blame the newspapers
for getting the machines. Meanwhile, what can a man do? I know I
never learned but the one trade, and that's all I can do. I've
tramped all over the country trying to find something. There are a
good many others like me. I'm not complaining, am I? Just stating
facts. But I was wondering as I sat there under the gallery, if what
you call following Jesus is the same thing as what He taught. What
did He mean when He said: 'Follow Me!'? The minister said,"--here he
turned about and looked up at the pulpit--"that it is necessary for
the disciple of Jesus to follow His steps, and he said the steps are
'obedience, faith, love and imitation.' But I did not hear him tell
you just what he meant that to mean, especially the last step. What
do you Christians mean by following the steps of Jesus?

Lees hier het vervolg.