Postgereformeerd

Mijn vragen bij de evangelisatie acties hebben een en ander aan reacties op geleverd. Via twitter, facebook en mail hebben veel mensen positief gereageerd. Via de comments en op de ND site is gemengd gereageerd, tenslotte nam Jos de moeite om in een sympatieke post een aantal opmerkingen te maken. Mijn blog prijkt nu ook op uitdagingonline en Oneway.nl copiëerde schaamteloos het ND artikel tenslotte had ik over het aantal views op mijn blog niet te klagen.

De positieve reacties richten zich vooral op de nadruk die ik leg op “samen het leven leven” de meer kritische reacties leggen er de nadruk op dat ook in acties iets van Jezus en het Koninkrijk getoond kan worden.

Met Koos (mijn vader) mag ik het dan oneens zijn over evangelisatie acties, samen delen we wel een missionaire passie voor incarnationeel leven.

De meer negatieve reacties vinden het jammer dat ik het goede van evangelisatie niet goed genoeg vindt om er mee door te gaan.

Het verrast me dat alleen Jos een opmerking maakt over “de brok informatie” (en het dan uiteindelijk ook nog zo ongeveer met me eens is). Ik wil daarmee aangeven dat het hart van zo ongeveer alle evangelisatie methodes een vertekening van het evangelie is en niemand valt er over. Ook is niet gereageerd op mijn betoog over het verlaten van de christelijke subcultuur, terwijl dit het tweede argument is waarom ik vragen stel bij evangelisatie acties.

Hoe ik dit moet duiden weet ik nog niet helemaal. Mogelijk heb ik te weinig aansluiting gevonden bij de belevingswereld van veel lezers: We zijn ons allemaal maar in beperkte mate bewust van de cultuur waarin we leven, veel christenen zijn zich helemaal niet bewust van hun eigen subculturele vooroordelen. Ik acht de kans groter dat ik soms al te veel tegen de haren in gestreken heb in het eerste deel van het artikel om aan het eind nog te kunnen communiceren.

In de beleidmatige projecten die ik als projectleider getrokken heb op ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit spraken we vaak over het “op de agenda krijgen” van een bepaald onderwerp. Dit is altijd een langdurig proces van knuffelen, duwen en trekken. Zo’n gevoel krijg ik bij het expliciet benoemen van de “christelijke subcultuur” ook.

Dit onderwerp staat nog nauwelijks op de agenda. Het meest dichtbij komt de discussie over de “postchristelijke samenleving” maar dat gesprek richt zich vooral op het verdwijnen van de christelijke mores in de samenleving, in dat gesprek is ook een zekere melancholie voelbaar. Het richt zich nog niet op de subcultuur zelf en de corrumperende werking daarvan op het volgen van Jezus en het Koninkrijk van God.

Jos Strengholt, Anglicaans priester in Cairo, fanatiek blogger, tweep en paleo-orthodox schreef een aantal mijmeringen nav mijn artikel in het Nederlands Dagblad.

Naar aanleiding van de vorige post heb ik de stoute schoenen aan getrokken en een artikel voor het ND geschreven. Hier kun je het lezen.

In de komende dagen wil ik er nog een blogpost aan wijden.

De kiem van mijn worsteling met de gereformeerde traditie zoals die zich binnen de GKV ontwikkeld heeft ligt bij allerlei evangelisatie activiteiten waar ik bij betrokken was in mijn studenten tijd: Zo’n 4 jaar lang heb ik iedere vakantie meegedraaid in 1 of 2 projecten van het E&R busproject én heb ik presentaties voor GKV kerken gedaan over E&R. Zoals al vaker gezegd leverde dit vooral vragen met onbevredigende antwoorden op hetgeen mij op een zoektocht stuurde door via reformatorisch, evangelische en charismatisch om het cirkeltje weer rond te maken als post-gereformeerde.

Vandaag keek ik verrast over mijn kop koffie heen naar de beroemde kerknieuwspagina van het ND: Een heus artikel over E&R die aan een soort militaire training doet. Zie hier voor het artikel. Al lezend vielen me drie dingen op:

Als eerste maakt E&R een associatie tussen evangelie en militairen. Dat lijkt me niet bewust maar wel ongelukkig. Ik begrijp dat het vooral stoer is en een goede trekker voor tieners, de groep die soms lastig “naar de tent” te krijgen is. Maar we leven in een wereld waar religie en militaire macht menig onheilig huwelijk zijn aangegaan. Daarnaast had Jezus een nogal pacifistische houding (de gereformeerde traditie is hier niet zo heel erg gevoelig voor helaas). Daarom zou  “enige voorzichtigheid en nadrukkelijke afstand” toch op z’n plaats zijn: Als militair geweld op z’n plaats is dan wel hoogstens als “rug tegen de muur” optie. Het is te gruwelijk om te associeren met een spelletje.

Verder staat er tot twee keer toe een quote in van een E&R lid die doet vermoeden dat men bewust mensen vermoeid laat worden omdat ze dan beter bereikbaar zouden zijn voor het evangelie. Zelfs de suggestie voor deze aanpak vind ik abject. Het is ook aanfluiting gezien het thema van de week “relaties tussen mensen”. Een relatie bestaat bij de gratie van respect. De strategie “van afmatten en dan aanpakken” is alles behalve dat!

Tenslotte één van de hete hangijzers zolang E&R bestaat: De nazorg. In de 30+ jarige geschiedenis van E&R is dit al een onopgelost “probleem”, nu is er dus een “nazorgcoördinator”, dat klinkt als een typische GKV oplossing: “Als we er iets voor organiseren gaat het probleem weg.”

Luther gaf ondermeer de christelijke traditie de kreet “kleine Christussen” mee: We zijn allen kleine Christussen voor elkaar en de mensen om ons heen: We leven samen het leven en daarin wordt Christus zichtbaar. Carl Raschke geeft daar een mooie postmoderne draai aan in z’n boekje “globochrist”. Het thema van de besproken E&R week is hier een vage herinnering aan maar de invulling mist driemaal het doel.

De problemen van E&R gaan mijns inziens dieper. Bovenstaande punten  zijn symptomen van een failliete evangelisatie methode. Een methode is niet (meer) werkzaam om het verhaal van Jezus en het Koninkrijk te laten zien door samen het leven te leven.

Jamie Smith schreef een mooi essay dat ik jullie niet wil onthouden. Hij raakt een goed punt in de houding van sommige christenen ten opzichte van kunst en de seculiere cultuur.

Dit stuk verscheen in Comment:

Of late, a stream of Christian cultural criticism has encouraged conservative evangelicals to “look for God” in contemporary culture. Exhorting us to overcome a rather Manichean dissection of the world into holy and profane, this mode of cultural engagement encourages us to “find God” in contemporary music, Hollywood movies, and various forms of popular culture.

I’m not convinced this is the best hermeneutic frame for appreciating the arts. It still tends to instrumentalize the arts as a conduit for a Gospel “message” or “theistic” propositions. The result is too often a fixation on God-language in cultural artifacts or—worse—belaboured allegorical readings which see “Christ figures” everywhere

Hier de rest.

Een paar week geleden kreeg ik een toespraak van Marten de Vries in handen die me diep raakte. Hij hield die toespraak op het FION congres van mei dit jaar in Amsterdam.

Jaren geleden heb ik afstand genomen van zo ongeveer alle vormen van evangelisatie die ik tot dan toe kende. Toen kon ik dat nauwelijks beargumenteren anders dan “Het voelt niet goed: het voelt respectloos naar ongelovigen en voelt als irrelevant voor het dagelijks leven”.

Nog steeds blijkt het voor veel christenen moeilijk om het christelijke verhaal respectvol naast de andere verhalen te zetten.  Het blijkt bijkans onmogelijk om de andere verhalen NIET  te beschieten vanuit het christelijke verhaal. Bijvoorbeeld probeert men dan een moslim te overtuigen door middel van een christelijke SWOT analyse van de koran of je krijgt het irritante “vroeger was ik net als jij, nú ben ik beter” tegenover een atheïst. Eigenlijk is het pijnlijk dat weinig christenen om het christelijke verhaal op ontspannen wijze uit kunnen stallen op de marktplaats van verhalen zonder impliciet of expliciet te zeggen “Ik ben beter als jij”.

Laat alle zingevings verhalen nu eens echt aan het woord, luister! én benoem de verschillen. Erger nog: Werk ze eens uit. We leven in een postmoderne wereld waarin de clou m’n nu net niet zit in de overeenkomsten (da’s de facto het atheïstisch humanistische verhaal) maar de clou zit in de verschillen. Daarin kun je laten zien dat je de ander daadwerkelijk respecteert en ziet staan. Pas als je elkaar ziet staan in elkaars “anders zijn” dan kun je het pionierspad van de dialoog op gaan.

Om dezelfde redenen heb ik ook altijd een vreemd gevoel overgehouden aan allerlei evangelisatie onder moslims. Niet dat evangelisatie onder moslims an sich fout is maar te vaak ervaar ik het erg vaak als denigrerend. Daarnaast krijg ik de indruk dat weinig christenen die onder moslims evangeliseren ook (relevante delen van ) de islamitische traditie goed kennen en liefhebben, hetgeen me toch een voorwaarde lijkt.

De lezing van Marten ““Muslims and the methodology of dialogue, dealing with otherness” raakte me omdat ik h’m lees als een (helaas zeldzame) poging om in respectvolle dialoog te komen, in dit geval met moslims. Marten schetst een marktplaats voor verhalen.  Naar analogie zijn deze punten ook in te kleuren voor de dialoog met andere zingevingsverhalen.

Hier de zeven punten uit zijn verhaal:

1.   MUSLIMS AND CHRISTIANS HAVE SOMETHING TO SAY TO EACH ANOTHER

2.   PAIN IS INEVITABLE IN THE MEETING BETWEEN MUSLIMS AND CHRISTIANS

Met plezier heb de de BA scriptie van Marc Volgers gelezen. Een leuke scriptie waarin verschillende leiders van grote evangelische gemeentes in NL aan het woord komen.

Het onderdeel waarin de megakerken en de verschillende gemeentes in NL besproken worden is informatief. Wel valt de beperking op dat alleen met de leiders gesproken is. Het oogt allemaal wel heel erg optimistisch en “visionair”.

Het is pijnlijk om te zien dat Marc bevestigt dat er toch sprake is van een aanzienlijke “circulation of the saints”of te wel het recylen van gereformeerden. Gelukkig is er enige verlegenheid met dit fenomeen.

Een beperking van de scriptie zit m’n in het zwakke hoofdstuk over context Zuid Nederland. Over contextualisatie in een samenleving met katholieke roots zou veel meer gezegd moeten worden om met een goed advies aan de evangelische gemeente in Den Bosch te geven. Daarnaast blijft de scriptie hangen in een evangelisch denkkader waarvan ook geconcludeerd wordt dat dit matig/slecht “werkt” in context van zuidelijk NL.

De studie zette me natuurlijk wel aan het denken over protestantse missionaire aanwezigheid in de zuidelijke Nederlanden.

Ik ga er nu even van uit dat deze “protestantse gelijkhebberigheid” (Antoine Bodar) gewenst is met het oog op de komst van het Koninkrijk. Voor mij spreekt het niet helemaal vanzelf dat dit gewenst is.

De vraag die bij me opkwam was: “Is de evangelische traditie wel de meest geschikte binnen het protestantisme om haar vleugels uit te slaan naar de roomse landen?”

Haar theologische bagage is toch wel wat beperkter dan de bepakking die de hervormden en gereformeerden mee zeulen. In dít geval zou deze bepakking wel eens een voordeel kunnen zijn. De laatste tradities hebben, naar mijn mening, meer theologische ruimte voor holisme en sacramentaliteit. Ook zie ik meer raakvlakken met het katholiek (sociaal) denken en theologiseren. De brabo’s op mijn werk zijn redelijk gefrustreerd door dominante positie vd kerk en haar leiders in het verleden. Een gereformeerde kerkvisie heeft dan in potentie (en ook niet meer dan dat) dan de betere papieren. Tenslotte zie ik in de oudere protestantse kerken een meer volwassen en respectvolle houding richting de post 2e vaticaans concilie wereldkerk.

Last but not least doen gereformeerden en protestanten minder moeilijk over een pilsje, PROOST!

Vandaag zat ik ff met mijn ogen te knipperen bij het lezen van het hoofdredactioneel commentaar van Koert van Bekkum in het ND.

Schrijft Koert hier echt dat het toestaan van kringgebed  “daad van verzet wordt gefaciliteerd”?.  Koert begint met de tegenstellingen van de bevindelijk- gereformeerde en evangelische spiritualiteit.  Wie beide tradities ook maar een beetje kent weet dat die verschillen groot zijn en ook onderdeel uitmaken van twee culturen. Maar de move van Koert om te zeggen “bidden in groepen”(=met docent) is OK, kringgebed is verzet. De logica ontgaat me hiervan. Het is ontegenzeggelijk waar dat de refotraditie voor veel refo jongeren geen zinvol zingevings narratief meer is.  Dit is iets dat de reformatorische traditie op haar eigen conto mag schrijven, ze heeft deze slag verloren. Maar nu overgaan tot regulering ontkent de ontstane geestelijke/emotionele beschadigingen/frustratie bij de refo jeugd (en versterkt ze nog). Verder is regulering de facto dwang, een spel dat voor Koert niet geheel onbekend kan zijn als GKVer. Veel refo jeugd gaat kennelijk nu op zoek naar een nieuw zingevingsnarratief in orthodox evangelicale richting. Je kunt jongeren niet vragen terug te keren naar een huis dat voor hen failliet aan het gaan is, daarmee verduister je al te snel hun zicht op hun Heer.  Laat ze eerst hun Heer zoeken, geef ze die ruimte en dat vertrouwen. Vertrouw eens op hun doop en respecteer de Geest als ze door Hem gedreven andere wegen gaan.  Dan kunnen wonden helen en druven ze ook later weer eens terug te kijken.

Marc Volgers heeft een studie geschreven over de grote gemeentes in NL, zo bericht het ND.

Nu zijn grote gemeentes alles behalve mijn favoriete kerkvorm maar ze zijn er en velen zijn er gelukkig mee. Dus alle reden om Marc z’n verhaal eens goed door te lezen.

Na alle hectiek van Brian Mclaren aanstaande zaterdag, ga ik er komende week eens voor zitten.

Het bericht dat de Driestar spontane gebeds initiatieven niet waardeert en ze wil reguleren deed me terugdenken aan mijn eerste ervaringen met de gebedskring van de VGSW in Wageningen.

Het was begin 1990 dat een aantal studenten wekelijks bij elkaar begon te komen om te bidden. Al snel reageerde de dominee met een artikeltje in het kerkblad dat dit niet kon ivm scheurmakerij en “niet onder toezicht van de kerkenraad staan”. Dit leverde wat frustratie en iets meer ergernis op maar het bleef verder een slag in de lucht.

De Driestar wil het gebed nu reguleren. Zo formuleerde een gewaardeerde tweep.  Persoonlijk meen ik dat dit een contradictio in terminis is, gebed valt niet te reguleren (da’s maar goed ook).

Je zou het ook positief kunnen zien “We willen jullie coachen in gebed” er is “onderwijs” nodig om een ander mooi evangelicaal woord te gebruiken (overigens wel vreemd dat dit voor gelovige tieners nodig zou zijn). Dit is vaak een verkapte vorm van dwang, zeker in de reformatorische zuil die uitzonderlijk  hiërarchisch is. Een docent kan geen coach zijn, net zoals geen enkele voorganger dat kan zijn: coaching impliceert dat er géén gezagsverhoudingen zijn. Iedere voorganger/ambstdrager in christelijke context heeft de facto een gezagspositie (of ze daar zelf gelukkig mee zijn is een ander verhaal).

Ik meen eerder dat dit een keiharde motie van wantrouwen is “Jullie kunnen uit jezelf niet reformatorisch zijn”. Weer geeft de refo zuil zichzelf een brevet van onvermogen. Als jongeren in hun tiener jaren niet uit zichzelf in de traditie van hun ouders meegaan helpt sturing echt niet meer laat staan dwang.

In mijn Wageningse tijd heb ik een aantal jaren opgetrokken met de reformatorische studenten, recenter heb ik een poosje rond gelopen  in de pinksterhoek (die vrijgemaakten alleen zijn ook maar saai ). Alle drie de tradities kennen, wat ik noem “De wet van de Farizeër”. In de GKV context werkt(e) deze wet als volgt: Diegene met de meest strikte interpretatie van “goed GKV” bepaalt de standaard en kan door het machtswoord “u bent niet goed gereformeerd want….” alles in de sloot rijden wat ook maar riekt naar evangelisch (fout want geen verbond en geen kinderdoop), charismatisch (idem plus te weinig bijbel)  of wat dan ook (naar keuze godloos, rooms of vrijzinnig). Om de wet in termen van Rogers te duiden: De Wet van de Farizeër beschrijft het functioneren van theologische en sociologische instrumenten waarmee laggards hun doelstellingen nastreven via machts processen binnen christelijke gemeenschappen.

Gezien de formulering in het ND én de comments eronder meen ik dat de directie van de Driestar gezwicht is onder de druk van de wet van de Farizeër. De gebedskringen werden goed bezocht “het initiatief bleek grote aantrekkingskracht te hebben” en kwamen zodoende boven het maaiveld uit. De wet van de farizeër geldt niet in de marge maar treedt genadeloos in werking zodra iets vanuit de marge opschuift naar het centrum. De formulering “iedereen moet zich erbij thuis kunnen voelen” is een politiek correcte wijze van zeggen: “Diegenen die het er niet mee eens zijn hebben meer gelijk danwel meer macht dan de bidders”.

De trieste charme van dit besluit van de Driestar is dat het symboolpolitiek is. Welkom in de 21ste eeuw waar refo jongeren ware kunstenaars zijn in het omzeilen (en daarmee wegkomen) van de reformatorische mores.  Als voorlichter/fondswerver heb ik tientallen presentaties gedaan voor refo jongeren en hun “begeleiders”.  Na een poosje herken je de manieren waarop jongeren de zaak, vaak met medeweten van de begeleiders, belazeren. Vervolgens buigen de begeleiders diep voor de aanwezige ouderling (die soms het openingsgebed en bijna altijd sluitingsgebed uitspreekt).  Deze processen zouden hilarisch, een reformatorische variant van “animal farm”, zijn als ze niet diep triest zouden zijn.

Ik heb in de reformatorische zuil vele vele gelovigen ontmoet die Jezus en Gods Koninkrijk van harte zoeken maar in de sociale structuur van de refo zuil zie ik wel erg veel ongezonde relaties en -gemeenschappen (een waar genealogisch feest voor Foucault). Het lijkt toch wel heel erg op een systeem dat zich legitimeert met theologie en dit afgedwingt met sociaal geweld.

Ik herken de Geest in de reformatorische traditie én ik meen dat zij diezelfde Geest die de haar bezielt wil verstikken in haar eigen reformatorische fles. Het meest schrijnende is wel dat de reformatorische traditie daarmee niet eens echt opvalt in de lange en rijke traditie van het christelijk geloven.