A dieu

Nico-Dirk

PS Ik blijf wel gewoon twitteren.

Recent ben ik gevraagd om mijn droom voor de kerk voor 2020 en verder op te schrijven. Na wat worstelen was dit het resultaat:

“My name is God and King, I am most in majesty, in whom no beginning may be and no end” zo opent God de musical Godspell (Schwartz&Tebelak, 1970). De mensheid antwoordt in de proloog met een menselijke kakofonie van Plato tot Nietsche. Dan blaast Johannes de Doper de snerpende Sjofar en het koor reageert met Prepare ye the way of the Lord.

Deze eerste minuten van Godspell schetsen een beeld voor mijn droom van de kerk: De gemeenschap van alle tijden en plaatsen die verlangt naar en leeft voor de Koning en Zijn heerschappij op aarde.  Mijn droom is een kerk die zich afkeert van, wat ik wil duiden als, haar obsessie voor haar zelfbehoud (individueel, institutioneel of subcultureel). Ik kan die obsessie niet (meer) rijmen met het bijbelse verhaal, zij staat wat mij betreft ook terecht onder kritiek van een aantal postmoderne filosofen. Tenslotte beschouw ik de obsessie als ongeloofwaardig nu de kerk geen rol meer speelt in de Nederlandse cultuur anders dan als mikpunt van spot danwel doekje voor het bloeden.

Met de komst van de 21^ste eeuw is religie weer terug in het postchristelijke publieke domein dankzij een dubbele transformatie: Na de secularisatie kwam de hertovering. De christelijke subcultuur begint nu de eerste effecten te voelen van deze dubbele transformatie en worstelt er mee. De subcultuur is grofweg ontstaan als reactie op de secularisatie en heeft de tweede transformatie (nog) niet meegemaakt.  Ik pleit er niet voor dat de christelijke subcultuur nu versneld de tweede transformatie doormaakt, dan zou zij wederom kritiekloos en reactief zijn. De subcultuur zou dan na een nauwelijks kritische doordenking van de moderniteit naadloos overgaan naar de postmoderniteit (hypermoderniteit). Ik ben bang dat dit toch zal gebeuren tenzij de kerk zich afkeert het eerder genoemde egocentrisme en dat daardoor in 2020 de rol van de kerk nog verder gemarginaliseerd zal zijn.

Ik geloof dat de kerk voor de uitdaging van een dubbele en gelijktijdige reformatie staat: Van zichzelf en haar context. Semper reformanda of om in postmoderne termen te spreken: Een dubbele deconstructie, van zichzelf en haar omgeving, met het oog op de Koning en Zijn Koninkrijk. Het zal een ongelofelijk rommelig proces zijn dat ook nog eens samenvalt met het verder ineenstorten van vele iconen van de christelijke subcultuur.

Op weg gaan zonder zekerheid maar slechts in de hoop op aankomst is een cruciaal element van zowel het christelijk geloof als deconstructie. Om nu op weg te gaan zal de dubbele deconstructie zich tevreden moeten stellen met een plek in de marge van de Nederlandse maatschappij en de christelijke subcultuur. In die marge zijn de spannende experimenten mogelijk. Aan deze experimenten zou ik drie voorwaarden willen stellen. Als eerste duurzaamheid, een project zal eenvoudig voor langere tijd (10 jaar) vrijwel zelfstandig moeten kunnen draaien. Het is namelijk te verwachten dan in de toekomst de huidige support structuren zwakker zullen worden, vooral voor experimenten die verder af staan van de christelijke subcultuur. Ten tweede zal in het hart van een experiment gevormd moeten worden door de ontmoeting tussen context en kerk waarbij beide ter discussie mogen staan. Ten derde moet er een relatie zijn tussen het experiment de kerk die beiden voedt en aanspreekbaar houdt op het verhaal van Jezus en het Koninkrijk.

Prepare ye the way of the Lord was een droom die pas honderden jaren later in vervulling zou gaan. Voor het komend decennium droom ik van experimenten waardoor in het decennia daarna vanuit de randen van de Lage Landen iets zichtbaar wordt van het rijk van Hem wiens name is God and King.

Werk van Rianne Bakker.

De term SeriousChurch bleef natuurlijk even hangen. Serieuze kerk… wie neemt de kerk nog serieus? Volgens mij de meeste luisteraars van 3FMseriousrequest in iedergeval niet. De kerk valt ook nauwelijks serieus te nemen, ze doet namelijk nauwelijks waarvoor zij op deze aarde gekomen is.

Met kerst vieren we de geboorte van een joodse baby 2000 jaar geleden, ik en de christelijk kerk met mij gelooft dat die baby ertoe doet. Hij was/is hoofdrolspeler in een goddelijk drama. Een hoofdrolspeler die z’n publiek vraagt mee te doen aan een herschepping van ons leven en onze wereld.

Volgens mij doen de kerken dat nauwelijks: Als gemeenschap iets bijdragen aan herschepping “het weer goed maken”. Laten we eens simpel beginnen:  Ik denk dat het zou goed zijn als een kerk zou toezeggen om structureel iets bij te dragen aan hun omgeving. Bijv. een paar buurtbemiddelaars,  buurtpreventieteamleden, straatcoaches en buddies aan de gemeente. Koffieschenkers aan de bejaardentehuizen, aanwezigen bij diensten in de gevangenis etc. etc. etc. Benader die inzet dan net zo serieus als je kringleiders, worshipleiders en oudsten én zet daarom dan tegenover elke interne functie een externe. Hiermee suggereer ik dat we het kerkelijk kader moeten halveren en de vrijgekomen plaatsen invullen met bovengenoemde functies.

 Ik realiseer me dat dit een totaal herontwerp van ons kerkelijk leven vraagt. Dat is een pijnlijke klus maar ook een noodzakelijke. Op dit moment wordt de kerk niet serieus genomen door de Nederlandse maatschappij. En ik geloof dat dit terecht is. We gedragen ons alsof NL er niet toe doet, onze kerken zijn vooral met zichzelf bezig. Verder lees ik de woorden van Jezus en zie ik zijn daden: Een wonderlijk leven met goede wijn, vele genezingen, met glazen water, veel extra werk, korte nachten en uiteindelijk een gruwelijk dood. Dit heftige en korte leven daagt mij uit, verleidt mij tot navolging. Ik, en menige kerk die ik ken met mij, zetten Jezus regelmatig voor paal met een ongeloofwaardig leven dat niemand serieus neemt behalve wijzelf.  Wij missen dan het doel, zondigen dus, en verzuipen in het moeras van christelijk egoïsme: Eén van de meest zuivere vloeken die ik ken.

Volgens mij legt Jezus bij ons als individuen én als gemeenschappen(kerken) een serieuze vraag neer:  ” Ik heb “knocking on heavens door” gehoord. Ik kén “What have we done?”. Ik voel de pijn, de woede en het verdriet dat door de eeuwen heen in de muziek heeft geklonken. Kom je mee, laat je mij hoop aan jou geven? Dan gaan we iets goeds doen. Ik ben bezig met een heel serieus Koninkrijk: Wil je jezelf geven aan een ander?”

Boele heeft een actie van een jaar (of wat?) geleden een serieus vervolg gegeven: Als ondersteuning van SeriousRequest is er nu dan SeriousChurch.

Het is mooi om te zien hoe zo gezamelijk een actie voor het goede gedaan wordt. Het Koninkrijk van God is ook gewoonweg het goede doen, punt.

De term SeriousChurch bleef natuurlijk even bij me hangen. Een seriouschurch is een kerk die die vreemde kerstbaby centraal stelt. In de lange nacht van de DJ’s zal muziek naar de hemel schreeuwen. Ja er zullen ook zoetsappige liedjes zijn over vrede en lekker eten. Maar als het aan mij ligt zal er ook geschreeuwd en gevloekt worden naar de hemel. Er zal geschreeuwd worden tegen het onrecht van malaria, tegen ondiepe oorlogsgraven langs de weg en de landmijnen die liggen te wachten op een kleuter.

Ik geloof dat die baby 2000 jaar geleden het centrum is van Gods antwoord op dat onrecht.  3FM-seriousrequest is nu centrum van menselijk handelen tegen onrecht, achter dat handelen zie ik een handelende Geest die levend maakt. Zo is 2000 jaar na dato het glazenhuis in Groningen een replica van de stal in Bethlehem.  2000 jaar geleden lagen er herders in de velden rondom Groningen, nu vult googlemaps ons land met blauwe ballonnetjes waar gelovigen waken.  Zo wordt op bijzonder manier het lied van de engelen werkelijkheid.

Eigenlijk zijn alle emergers een stelletje zielige katten, die om de hete brij van Jezus en het Koninkrijk heen draaien. Rondom ons lopen talloze honden in de kerk. Zij blaffen luid en duidelijk over Jezus en van Gods Koninkrijk en doen de grote daden waardoor het Koninkrijk komt. Boeken, preken, weblogs en tweets vertellen dat iedere zondag de Geest aanwezig was en dat wonderen toonden dat het Koninkrijk er is. Klip en klaar kunnen we lezen en horen hoe het zit met het Koninkrijk.

Emergers kunnen daar niet tegen op, ze ploeteren meer dan ze pionieren. In het gunstigste geval lukt het ons om een verhaaltje te vertellen over het Koninkrijk maar meestal krabben en blazen we als iemand ons te dicht op de huid zit. Het enige wat we doen is mauwend om de hete pap van Jezus en het Koninkrijk heen lopen zonder nu eens de pap te eten. Het bewijs van de pap zit toch in het eten? Ze mauwen alleen maar over de ontdekking van de pap en piepen dat de pap eindeloos belangrijk is. We moeten het nu maar eens eindelijk toe geven: We hebben geen idee waar we het over hebben met al ons geschrijf en gepraat over het Koninkrijk. Zelfs die dingetjes die we doen stellen weinig voor: Die paar kilo fairtrade chocolade die we oppeuzelen of die paar liter biologische melk die we drinken? Die verdwaalde oudere die we helpen via st. Present of het plantsoentje via Serve the City? Dat stelletje minuscule gemeenschapjes die maar niet willen groeien? Kom op, vergeleken met de blaffende broeders zijn we een stelletje te luid mauwende katten.

Hoe komt dat nu dat emergers zo veel grote woorden gebruiken zonder heldere antwoorden te geven? Ik geloof niet dat het een nieuwe vorm van geestelijke lafbekkerij is. De oorzaak ligt een stuk dieper: Als eerste heeft vrijwel iedere emerger ervaren dat heldere antwoorden vrijwel altijd leiden tot harde oordelen. De geloofwaardigheid van veel heldere antwoorden is verdwenen omdat de antwoorden te vaak genadeloos misbruikt zijn. Ten tweede hebben we gemerkt dat er toch vele heldere antwoorden zijn te vinden over Jezus en het Koninkrijk.  Het is een simpel ervaringsfeit dat er vele heldere antwoorden zijn op die éne vraag “wie is Jezus” en “wat is het Koninkrijk”. De vele heldere antwoorden blijken vervolgens voort te komen uit de verschillende manieren waarop mensen het Verhaal van Jezus en het Koninkrijk betekenis geven. Het is dus niet zo eenvoudig om een eenduidig antwoord te geven op de vraag “wie is Jezus” en “wat is het Koninkrijk”.

Ik heb nog een derde reden om niet meteen met een eenduidig antwoord klaar te staan. Met het oude sola scriptura in de ene hand en in de andere een snel wisselende globale netwerk samenleving die continue nieuwe betekenissen genereert kan ik het Verhaal niet anders lezen als een echt verhaal. Een verhaal dat steeds weer opnieuw gelezen moet worden door mens en Geest in een onbegrijpelijke samenwerking. Een verhaal dat ik zonder schaamte kan benaderen en dat me steeds weer uitdaagt en beschuldigd. Het evangelie stuwt mij steeds weer tot betekenis die mij in beweging zet, een betekenis die dwingt tot bewogenheid. Er zit een bizarre gelukzalige dwang in het evangelie waar ik er steeds weer naar verlang en waarvoor ik steeds weer aarzel en terugdeins. Uiteindelijk zijn God en zijn Koninkrijk echt te heet om met mensenhanden aan te pakken en toch kunnen we het: Jezus deed het. Hij gaf zo letterlijk het Koninkrijk handen en voeten. Wat die honden betreft: Geef mijn portie maar aan fikkie. Ik wil proeven van de hete brij van het Koninkrijk en bij iedere hap zal ik mijn mond branden omdat de brij van het Koninkrijk echt te heet is.

 Meester Eschbach was op lagere school een favoriete leraar. We waren zijn laatste klas vóór zijn pensioen. Ik kan me vooral herinneren dat het erg gezellig was dat jaar. Meester Esbach kon namelijk goed verhalen vertellen. Eén verhaal maakte een verpletterende indruk op mij: Emile Zola die J’accuse in 1898 schreef naar aanleiding van de kwestie Dreyfuss.  J’accuse is een bijzonder document in de Franse geschiedenis. Een keerpunt in publieke meningsvorming waar nu de stem van de intellectuelen invloed kreeg.

 Enkele jaren eerder werd in 1896 een christelijk analoog geboren. Charles Sheldon een dominee uit Topeka, Kansas bundelde een aantal preken tot het boekje In His Steps met de subtitel What Would Jesus Do.  Hiermee gaf hij een impuls aan Walter Rauschenbush en zo werd uiteindelijk het social gospel geboren. 

Recent schreef John Caputo  What would Jesus deconstruct  de postmoderne variant van Sheldons boekje. Een heel leesbare inleiding in postmoderne deconstructie. Het boekje leest  zeer vermakelijk en stelt een goedverstaander in staat van continue beschuldiging.

Driemaal een tekst die pijnlijke vragen stelt, een tekst die smeekt en verleidt om geleefd te worden. Driemaal een tekst die kritiek uit én uiteindelijk tot een oordeel komt. Driemaal een tekst die in staat van beschuldiging stelt.

“Ik beschuldig” is een kreet die altijd is blijven nadreunen in mijn ziel.  Het leven van Jezus lees ik, mede onder invloed van Caputo, ook als een goddelijk J’accuse.  En dan bedoel ik niet alleen de tempelreinigingen en zijn harde woorden voor de religieuze leiders. Ik bedoel juist zijn wonderen en zijn bergrede. Zijn leven stelt een standaard-, een voorbeeld voor het leven van het Koninkrijk. Jezus leeft het goede leven en openbaart daarmee het kwade leven als kwaad. Hij leefde een oordeel uit, een oordeel dat me doet rillen. Ik ril niet vanwege de eventuele dreiging van eeuwig hellevuur, ik ril omdat er geen einde komt aan zijn oordeel.

Jezus leefde een oordeel uit omdat Hij een voorbeeld van het goede leven van het Koninkrijk stelde. Zijn volgelingen doen het eenvoudiger. Ze maken regels en oordelen daarnaar. Het valt ons christenen vaak gemakkelijk om regels te maken. Regels vastgelegd in visies, missies, plannen en belijdenissen. Regels als onuitgesproken en onzichtbare tekens aan de wand geschreven.  Ze stellen ons instaat om programma’s voor- en checklistjes te maken van discipelschap. Je kunt dan bijvoorbeeld een leerlijn voor geloven ontwikkelen: Je doet eerst de instapkring, dan de groeikring, de discipelschapskring en tenslotte de leiderschapstraining (alleen voor mannen). Het charmante van regels is dat ze eerst beschuldigen maar als je je eraan houdt dan stellen ze ook gerust “Je bent goed. Blijf de regels maar volgen dan kom je er wel”. De regeldrift perverteert uiteindelijk tot  holle levens en witte graven. Het resulteert in gemeenschappen waar angst voor nonconformiteit de veiligheid aanrandt.  

Deze move van leven naar regels is handig, het oordeel wordt handelbare handen en voeten gegeven.  De beschuldiging van Jezus’ leven hebben we daarmee behapbaar gemaakt. Het is een move die, volgens mij, niet toegestaan wordt door de bijbelse tekst.  Jezus maakt juist de move van regels naar leven. Misschien is de bergrede wel het duidelijkste  voorbeeld daarvan.  Jezus pakt een aantal wetten bij de kop en trekt ze zowel breed als diep om dan tot de ultieme uitspraak te komen “Wees dus volmaakt zoals jullie hemelse Vader volmaakt is”. 

Jezus stelt daar een onhandelbare en onhaalbare maat voor het leven van het Koninkrijk. Door het goede te duiden en het ook zelf te leven stelt Hij ons in continue staat van beschuldiging. Ik vindt het een fascinerende paradox van het Koninkrijk: Door het goede te doen, stel je het kwade ten toon. 

Maar tegelijkertijd krijgt ieder die met het Koninkrijk een ander wil beschuldigen de wind van voren: Toen Jezus gevraagd werd om een beschuldiging uit te spreken over de vrouw die op overspel betrapt was gaf Hij het magistrale én mysterieuze antwoord: “Wie zonder zonde is werpe de eerste steen”

“Ik durf op het platteland niet hand in hand met mijn vriend te lopen”  vertelde vorige week een bekende van me. “Ook hier op de Lijnbaan (binnenstad Rotterdam) durf ik het niet meer.  Ik ben er boos om én eigenlijk schaam ik me ervoor dat ik het niet durf” Het gesprek ging voort over Marokkanen en christenen.  Z’n ouders hadden hem “Je bent door satan bezeten” toegeroepen en na een spuug en scheldpartij durft hij geen Marokkaan meer in de ogen te kijken. Vanmiddag zat ik even te googelen  over homo emancipatie, ik moet bekennen dat ik nog niet onder de indruk ben. Ik kom minister Plasterk erg vaak tegen, ook veel gedoe over christenen,  moslims en jongeren. Recent onderzoek van SCP vertelt mij een gemengd beeld. Ik lees de rapporten met in het achterhoofd: “Not in my backyard”: Op papier of van een afstandje zijn we tolerant. Maar zodra we in-real-life een ander ontmoeten die we niet begrijpen of die ons herinnert aan onze eigen angsten en demonen dan komt letterlijk het duveltje uit ons doosje.

Een collega van mij heeft, als atheïst, een paar jaar op Tholen gewoond. Een moeilijke omgeving voor hun gezin, de kids werden structureel gepest omdat ze “ongelovig” zijn. Toen hij een paar jaar later z’n nieuwe vriendin aan z’n zoontje voorstelde was de eerste vraag die de 10 jarige aan z’n aanstaande stiefmoeder stelde: “Ben jij een christen?” Pas toen ze zei “Nee, hoor. Ik geloof niet in God” mocht ze zijn stiefmoeder worden.

Twee verhalen in één week waarvan de tranen me in de ogen schoten. Woede, schaamte en verdriet strijden om de voorrang terwijl ik een goed glas whisky drink of een broodje weghap in de kantine. De gesprekken gingen voort, Jezus kwam ter sprake én dat ik Zijn leven onder andere zie als een uitnodiging tot overgave aan ieder ander.  Zoals gebruikelijk lopen de gesprekken daarna een andere kant op. Ooit keren ze wel weer terug tot die vreemde timmerman uit Nazareth.

Gister vertelde ik beide verhalen aan Diana, ze zei: “Het Koninkrijk is daar waar je zonder schaamte kunt laten zien wie je bent.” En daarmee zei ze zo ongeveer alles wat er valt te zeggen.

Miroslav Volf is onbetwist mijn favoriete hedendaagse theoloog. Het denken van menige theoloog/filosoof heeft me geraakt en gegrepen maar de enige die me aan het huilen krijgt is Miroslav. Vanaf Paulus via Augustinus, Luther en Hoekendijk tot aan Wright ben ik vaak geraakt. Slechts Johannes en Miroslav raken me dieper existentiëler.  Het evangelie van de geliefde discipel én exclusion and embrace raakten me als mokerslagen die liefdevol mijn ziel genezen.

Vandaag kreeg ik Onbelast van Miroslav in de bus als recensie exemplaar.  Het is een boek over geven en vergeven in een genadeloze cultuur. Miroslav schetst een vrijgevige God van een vrijgevig Koninkrijk.  Ik kan slechts zeggen: Kopen, lezen en huilen.