Postgereformeerd

Eerder dit jaar zat ik een een discussie panel op de predikanten conferentie van de gereformeerde kerken vrijgemaakt.  Daaruit kwam een korte bijdrage voort in het blad van de predikantenvereniging “Pro Ministerio”. De bijdrage had een maximum van 400 woorden en was daardoor nogal compact geschreven. In een aantal posts wil ik wat uitgebreider ingaan op het statement dat ik maak in pro ministerio.

Missionaire experimenten zijn noodzakelijk voor de GKV in de 21ste eeuw.

De GKV is volgens mij een modernistisch kerkelijk experiment dat mislukt is. Een kerkelijk experiment dat door de tand des tijds op haar knieën is gedwongen. We leven in een postmodern-, postchristelijk- en daarmee postgereformeerd tijdperk. Ik ben, helaas!!, voorbij de vraag of de GKV zoals we haar kennen te redden valt. Volgens mij is er maar één vraag van belang: Hoe uit de huidige en toekomstige brokstukken van de kerk nieuwe gemeenschappen van het Koninkrijk kunnen ontstaan.  En vanwege díe vraag zijn in het komend decennium missionaire experimenten volgens mij van levensbelang.

Om die missionaire experimenten mogelijk te maken zoek ik naar een constructie die analoog is aan de Fresh expressions binnen de Anglicaanse kerk.

De opzet is heel simpel:
- 10 jaar,
- 10 gemeentestichtende projecten
- 1 miljoen Euro,
- een zelfstandige classis-achtige structuur binnen het gereformeerde kerkrecht
- afspraken voor heldere betrokkenheid van wederzijds leren met de moederkerk.
De werkelijkheid is vast gruwelijk lastig.

In een stuk of wat posts wil ik hiernaartoe werken. Ik volg daarmee min of meer het originele artikel:

- Het begon met Christus in cultuur
- Open vensters naar de christelijke subcultuur
- De kerk als scheppingsdaad
- Christus in cultuur 2.0
- Verlangen naar het vrede
- Verlangen naar het Koninkrijk
- Van de kaart

Ik zie het voor me: Boel met een lichte rugzak op de dijk bij Noordpolderzijl. De stoere Groningse wind waait door z’n baard en zijn ogen zijn gericht op de oneindige einder. In die daverende stilte luistert zijn ziel naar de leegte van het wad.

Het raakte me diep toen de afgelopen weken en dagen de eerste tekenen van Boeles woestijnreis zichtbaar werden. Minder tweets en tweets over moe zijn, het opheffen van hyves en facebook, berichten op z’n ning communities die zich vermengden met verraste tweets van anderen: “Wat ga jíj doen?”. Gister verscheen z’n laatste post: “Er is een tijd van komen en er is een tijd van gaan”.

Boele schrijft: Ik ben teruggekomen en heb mijn verhaal mogen vertellen, dank je wel. Het was genezend maar nu is “Mijn ziel is verspreid over duizenden bits en bytes.” Daarom moet ik nu weer gaan en zoekend luisteren naar de Wind.

Ik heb stukjes en beetjes van Boele’s reis mogen meemaken vanaf het eerste kopje koffie een paar jaar geleden in Siddeburen. We hebben urenlang gesproken aan de zelfgemaakte tafel uit Beth Tikwa.  Op een avond aten we met de kinderen patat van de patatboer die op vrijdagen in het dorp is. Daarna volgenden nog mee gesprekken, blogs, boeken, retraites en heerlijke spareribs op het kerkplein in Wageningen. Het laatste stukje is voorlopig een recensie van zijn nieuwste boek authentiek.

Ik ben dankbaar voor die stukjes en beetjes van Boele’s reis die ik heb mogen mee maken. We zijn tochtgenoten, er is ruimte tussen wat we geloven én we delen veel. Voor mij als jongentje met vrijgemaakte roots was dat een zeer leerzame en dankbare ervaring.

Boele en ik delen het vertrouwen in Hem die zegt “Ga maar op weg, Ik ga met je mee” om het eens met Klaas Hendrikse te spreken: Elia zocht ooit de woestijn en vond God, Hij ontmoette de allerhoogste in het suizen van de wind. Op het Groninger wad suist de wind nooit, ze waait daar, door wapperende haren.

(Afbeelding: Schilderij van  mijn oudoom Pit van Loo)

Vandaag een mooi artikel van Willem Aantjes in het ND.

Stefan Paas wordt bijzonder hoogleraar aan de VU, zo meldt het ND. Da’s mooi voor gemeentestichting in NL en jammer voor de CHE.

Stefan mag in de voetsporen van een illuster voorganger treden J. H. Bavinck.  Van Harte!

In juni verscheen Boele Ytsma’s 2e boek Authentiek, een  vervolg op zijn eerste boek Van de kaart.

In Authentiek pikt Boele de draad  van z’n eerste boek op. In Van de kaart bleek Boele resoluut de kathedraal van het zeker weten achter zich gelaten te hebben en nodigde hij de lezer uit om met hem mee de bekende kaart te verlaten en zo nieuwe wegen te ontdekken. In Authentiek laat Boele zien dat “Not all those who wander are lost”: Als je van de kaart bent dan ben je nog niet “de weg kwijt”.

Even kort vooraf: Zo soepel als ik Van de kaart las, zo lastig vond ik Authentiek. Ik kan niet eenvoudig duiden waarom. Enerzijds vermoed ik dat het boek “gewoon” nog een keer geschreven had moeten worden anderzijds schuurt Boele in zijn denken héél dicht langs mij maar soms is hij ook echt een eindje van mij verwijderd. De combinatie van beide maakte dat ik het boek een paar keer moest lezen voordat ik deze recensie kon schrijven.

Boele begint Autheniek met een vrij lange aanloop: Als eerste haalt hij het zoekend geloven weer in herinnering. Daarna  geeft Boele aan waar hij naartoe wil en stuurt daarmee even charmant als resoluut een aantal lezers naar huis.

In het tweede deel staat de zoeker centraal, z’n onrust, moed en valkuilen. Vooral de fragmentatie van ons bestaan als bodem van de onrust is herkenbaar. De gecombineerde pijn van “The show must go on” van Queen met “Is dit alles”  van Doe maar. Het is de goorheid van het bestaan die een zoeker drijft plus de koppige weigering zich over te geven aan de opium van de religie met haar gewone goden.

In het derde deel begint Boele aan een aantal richting wijzers in ons gefragmenteerd bestaan:  Heelheid in  relatie tot aarde, de ander, mezelf en God. Boele geeft geen GPS coördinaten die je helpen om te reizen ten opzichte van een referentie, hij zoekt woorden en gedachten die kunnen helpen onderweg.  Waardevol vind ik dat Boele holistisch wil leven ook al kan ik zelf niet even veel met alle “modellen”die hij aanreikt.

De chemie van het boek zit in de staart van het boek als Boele spreekt over de  Andere god, die van het lege midden, met als contrast het heidendom en haar oproepen van de gewone goden (evocatie). Ik herken veel evocatie  in mezelf en in de gereformeerde en evangelische gelovigen om me heen: Israël kon het niet verdragen dat Mozes zo lang op de berg was bij een omfloerste God en daarom knielde men voor een gouden kalf.  Zo schep ik al te snel een God die ik kan vatten, die keurig past in mijn eigen kathedraaltje en die ik naar believen kan oproepen op zondag vanaf 9.30hr. Ook de meer evangelische kreet waarin Jezus genodigd word door de rijen te gaan tijdens de worship riekt op z’n minst naar evocatie. Op de Karmel zou Elia ons z’n oordeel toewerpen: “Baälsdienst”.

Verder heb ik genoten van het laatste stuk omdat ik meer dan Boele, vermoed ik,  Jezus een plek wil geven in dat lege midden. Ik realiseer me dat ik daarmee opnieuw het risico  van evocatie neem en dat voor vele gelovigen Jezus als een afgod functioneert: Een man die je prima kunt vatten in tegenstelling tot een ongrijpbare god de vader. Maar ik kies voor de Andere God die ook gewoon is, de paradoxale God. God=mens. Een God die ik nooit kan vatten die me altijd zal blijven verbazen en uitdagen. Een God waarin hemel en aarde elkaar raken; waarin het onmogelijke gebeurt. Het midden is even leeg als het vol is. Een midden dat even onbegrijpelijk als leefbaar is.

In Authentiek staat de zoeker centraal, de zoeker die Van de kaart is. Beide boeken richten zich op de individuele mens en God. Boele heeft nu nog een spannend stuk onontgonnen land vóór zich: Die Andere God en z’n volk van zoekers, een volk dat leeft midden tussen vele andere volken.

De afgelopen dagen viel er weer wat te lezen in de christelijke subcultuur:

Marten de Vries met een heerlijke bijdrage, Gert Jan Segers die een goede column schrijft. Drie geleerde heren die wijze woorden spreken en tenslotte mijn voormalige baas die weer eens politieke oren wast. En Douma sr. die naarstig op zoek is naar een koning.

Douma verrast me, het is zo erg “uit de oude doos” dat me de redelijkheid van zijn visie me echt ontgaat.

Door Marten en Gert Jan en Carl Raschke begin ik nu denk ik te voelen waar de spanning christendom-islam-democratie nu echt zit, wie weet ga ik er ooit nog woorden voor vinden. Ook de taal van de drie wijze heren past naast die van Carl.

Gister zat onze tuin vol met meer dan 20 mensen van het buurtpreventie team, onze wijk agenten prikten een lekker karbonaatje mee.  Komende week zit ik aan een iftar, ik zal even voorbij gaan aan de seculier humanistische insteek van de dan aanwezige rabbijn, dominee en imam, en hoop dan nieuwe mensen te leren kennen en terug te kunnen kijken op een mislukte informatie.

Het is heerlijk om te koken op kranten en sprokkelhout: Een goede maaltijd is de basis voor een samenleving net als brood en wijn van het Koninkrijk.

Thee, iemand?

Deze week kwamen er nog een paar uitgebreide inhoudelijke reacties op  mijn artikel in het ND (hier, hier, hier en hier). Vandaag een voorlopig afrondende reactie.

Meerdere reageerders geven aan dat er meer dan voldoende goede dingen gebeuren tijdens E&R weken om deze te rechtvaardigen. Verder zou ik acties en gedeeld leven te veel tegen elkaar afzetten. Marnix voegt daaraan dat E&R een stapje wil zijn in het bekeringsproces en dat E&R hoopt en bidt dat anderen de fakkel overnemen in een langdurige relatie.  Tenslotte geven Koos en Edwin (en Marnix impliciet) aan dat missionaire bewustzijn helaas nogal beperkt is binnen de GKV.

Wat me opvalt is dat er weinig reactie is gekomen op vertekening van het evangelie die  zoals ik die meen te zien in evangelisatie acties. Ook is er weinig gereageerd op de opmerkingen die ik maak over de christelijke subcultuur in een postchristelijke maatschappij.

Als ik de reacties goed begrijp delen we de overtuiging dat een gedeeld leven de betere optie is en verschillen we van mening of er daarnaast nog nut en noodzaak is voor evangelisatie acties: Het verschil zit h’m in de waardering van evangelisatie acties als een stapje in  een langdurig en relationeel proces. De stelling is dan: Er zijn mensen die veranderen door de goede dingen die gebeuren tijdens evangelisatie acties, veranderingen die een plek kunnen hebben in de levensweg van niet-christenen samen met christenen. Daarom zijn evangelisatie acties nuttig en noodzakelijk.

Het eerste deel van de stelling klopt ook ( goede dingen-verandering-proces) kwalitatief zeker, kwantitatief is het nogal de vraag maar dat laat ik nu even zitten. Ik wil  eens achter de evangelisatie acties kijken naar kerk en wereld: christelijke subcultuur en Nederlandse samenleving.

Het is helaas een open deur dat de christelijke subcultuur in het algemeen maar matig missionair is.Veel reacties kwamen uit de GKV, zij waren er nogal expliciet over. Koos geeft aan dat ook binnen E&R het breder missionair leven en denken sterker kan. Dit is iets wat ik helaas maar al te goed herken in de 4 GKV gemeentes waar ik bewust lid van ben geweest. Ik ben dan ook bang dat er buiten de evangelisatie acties om weinig gebeurt aan missionair leven: Terwijl dát missionaire leven toch genoemd werd als motief voor evangelisatie acties.

Missionair leven wordt ook best wel moeilijk gemaakt door de kerk en de subcultuur. Wil je betrokken zijn bij een sport/hobbyclub of regelmatig met vrienden iets doen dan moet je al snel keuzes maken op bijv. de zondag (zeker in GKV setting waar je geacht wordt twee keer naar de kerk te gaan). Daarnaast wordt een meelevend lid geacht veel sociale contacten te hebben binnen de kerk (goed voor discipelschap), prima maar er is een numeriek maximum aan ons sociale leven, ook hierin moet je dan keuzes maken. Verder vormen de blogs, kranten, tijdschriften, boeken en festivals een omgeving waar het voor een christen  aangenaam toeven is. Een omgeving die ons afschermt van de Nederlandse samenleving. Voeg daarbij een snufje angst plus een beetje domme theologie en voilá een subcultuur is geboren: De kerk zuigt zonder het bewust te willen, de christelijke subcultuur zuigt missionaire mensen de samenleving uit. Het missionaire leven dat nog wel past binnen de kaders van kerk en subcultuur bestaat dan vooral uit…acties: Even eruit en dan snel weer terug naar binnen.

Juist mensen die positief reageerden op mijn artikel in het ND (de meeste buiten de blog om via twitter) zijn zich bewust van de christelijke subcultuur. Ze worstelen met de kerk en de christelijke subcultuur omdat hierdoor een incarnationeel leven moeilijk dan wel “onmogelijk” wordt.

Achter de waardering van evangelisatie acties ligt, zo realiseer ik me al schrijvend, een waardering van de christelijke subcultuur: Accepteer je de status quo óf zie je de subcultuur vooral als een hindernis voor een “gedeeld leven”.

Terwijl ons hele huis over de hoop ligt in verband met de volledige vervanging van de CV (dus incl alle verwarmingen) zit ik wat te sprokkelen op het internet: Een ad hoc zoektocht  naar gedachten over geloof:

De twitterstream van het Flevo festival. Een artikel van Stijn Postema over James Kennedy. Een paar evangelische voorgangers die bang zijn en daarom IMHO maar selectief hun bijbel lezen. Monique Samuel die door tranen van schaamte heen helder kan kijken. Ruard Ganzevoort die toch liever niet préékt tegen de PVV. Willem Banard die 90 jaar wordt. Beetje incrowd christelijke info. Dat kerk niet altijd een wijze club mensen is. Het is ramadan. Tenslotte vindt Ruard dat met de vrijheid van godsdienst het gesprek pas begint.

Zomaar een handje virtueel sprokkelhout, ik kijk naar de tabbladen in mijn browser.

Net als ons huis ligt ook de kerk over de hoop. De CV installatie heb ik alleen uitgezocht en besteld, ik kreeg een offerte met keurige specificatie en een pijnlijke prijs. De chaos van samenleving, kerk en geloven is ons een beetje overkomen (maar we hebben het er ook wel naar gemaakt).

Twee vrolijke en kundige monteurs werken aan de nieuwe en vooral zuinigere CV, morgen is ie klaar. Hoe het geloof en de kerken in de toekomst eruit zullen zien is nogal schimmig. God mag dan enerzijds onveranderlijk zijn maar in z’n omgang met mensen Jezus toch vaak hinderlijk en onverwacht. Ik kijk naar het sprokkelhout en realiseer me”Verrek Hij doet het weer!”

Op 7 augustus schreef ik een artikel in het ND op basis van een blog die ik schreef na een berichtje over E&R in dezelfde krant.

Vandaag schreef Marnix de Graaff waarom evangelisatie acties wél effectief zijn. Leuk artikel waar ik morgen even op ga reageren. Lees het artikel van Marnix hier.

Het was deze week weer genieten op twitter: De #carrglasszuigt hoax haalde de nationale pers en iedereen buitelde over elkaar om er iets van te vinden. Ook een vriendelijke eminentie uit de provincie waagde enkele woorden aan. Een beetje in de marge van dit media geweld was er #dekerkzuigt. Een succesvolle poging om een hashtag trending te maken en een mislukte poging om een gesprek te voeren.

Dat het gesprek niet op gang kwam is niet vreemd. Twitter is geen medium om een dialoog te voeren over wat grotere meningsverschillen, tenzij je elkaar IRL kent dan wel elkaar al langer via andere kanalen virtueel kent(blogs, FB, hyves etc). Verder is de levenscyclus van een idee op twitter meestal slechts enkele uren.

Toch lukte het wél om #dekerkzuigt trending te krijgen. @njvandenherik herinnerde mij aan het “tipping point” van Malcom Gladwell. Deze Amerkaanse socioloog  meent het volgende: “tippingpoint are levels at which the momentum of change becomes unstoppable”. Hij noteert vervolgens drie noodzakelijke factoren voor een tippingpoint:

- The law of the few: Als eerste moet je een paar mensen hebben die iets unieks hebben

- The stickiness factor:De boodschap moet resoneren, blijven hangen, plakken, irriteren, uitdagen of wat dan ook: een meer instinctieve/emotionele reactie oproepen

- The power of context: De omgeving is sterk bepalend voor success.

In geval van #dekerkzuigt is het 3x raak: (1) Een paar media savy mensen brengen de bal aan het rollen en een trends detector pikt op, (2) de boodschap begon bij kindermisbruik in de kerk én (3) twitter is een fantastische omgeving om het bericht tot in het oneindige te herhalen. Kortom een korte viral was geboren.

Ik heb de gehele timeline van #dekerkzuigt door gelezen. Wat opvalt is dat er betrekkelijk weinig originele berichten zijn en veel retweets. Verder valt op dat de originele inzet van van de hashtag uiteindelijk naar de achtergrond verdween, de trend werd het onderwerp van zichzelf.

Inhoudelijk viert een vrij simpel atheïsme de boventoon met her en der wat banale uitschieters. In de timeline staat een verdwaalde christen, @martenvisser valt nog he meest op met z’n tweet over #dekerkisgeweldig. Een tweet die op zichzelf weer een nieuwe hause aan tweets veroorzaakte incl. een paar vloeken en waarschuwingen voor “christenfundi’s”.

De echte drijvende kracht achter deze hashtag is de diepe woede over het sexuele misbruik in de RKK. Dáár zit de emotie waardoor #dekerkzuigt viral ging. Dáár zit de stuwing waardoor argumenten er niet meer toe doen. Deze emotie krijgt nog steeds volop gelegenheid om te stromen omdat, in de beleving van de tweeps, de kerk te weinig doet tegen het sexuele misbruik.

Zouden we de timeline van #dekerkzuigt mogen gebruiken om een beeld te krijgen van de PR van de kerk? De studie’s van het SCP van de afgelopen jaren geven er wél een ondersteuning voor. Het laat zien dat vrijwel geen enkel argument dat binnen de kerk gebruikt wordt nog geldingskracht heeft buiten de kerk: Binnen en buiten de kerk zijn verschillende begripskaders, denkramen of paradigma’s geworden.

Dit is, onafh. van de oorzaak, zonde in de meest zuivere betekenis van het woord: Je doel missen. God heeft de kerk met een doel en de kerk zit er naast. #dekerkzuigt, laat zien dat de kerk inderdaad zuigt, op veel te veel manieren.  Jezus woonde onder ons zo vertelt het Johannes evangelie, maar de kerk is niet meer onder de mensen. Dat wil niet zeggen een kerk geen contrasterende gemeenschap moet zijn. Een contrasterende gemeenschap impliceert dat er nog een relatie is tussen binnen en buiten; er is een polariteit en géén scheiding.

Met dezelfde #dekerkzuigt én de SCP rapporten in de hand kunnen we wél weer een gesprek beginnen over geloof. (En dan is voor mij geloof méér dan een privé zaak, het is ook een gemeenschappelijk geloof.) Maar laten we het eerst eens over geloof hebben, over Jezus en zijn boodschap: Het verhaal van het Koninkrijk. Een gesprek dat bestaat bij de gratie van een gelovig en zichtbaar leven onder de mensen, net als Jezus.